Xe điện tăng trưởng đạt “điểm bùng phát” toàn cầu

Trong năm 2025, xe điện chiếm tới 1/4 doanh số xe mới trên toàn cầu, và tốc độ tăng trưởng này tiếp tục duy trì trong quí 1-2026.

Dù doanh số xe điện nội địa tại Trung Quốc giảm trong quý đầu năm 2026 sau khi các chương trình trợ giá kết thúc, làn sóng xuất khẩu xe điện Trung Quốc ra thế giới vẫn tăng mạnh. Nhu cầu tại những thị trường đông dân như Hàn Quốc và Brazil cũng bùng nổ đáng kể.

Tại Liên minh châu Âu (EU), giá nhiên liệu leo thang do xung đột Trung Đông đã thúc đẩy người dân chuyển sang xe điện. Chỉ riêng trong tháng Ba, doanh số xe điện của khối này tăng tới 49%.

Ở Đông Nam Á, sức mua cũng tăng rõ rệt. Tại Singapore, xe điện chiếm 56% tổng doanh số bán xe trong hai tháng đầu năm. Ở Thái Lan, con số này là 28% trong giai đoạn từ tháng Giêng đến tháng Ba, còn Indonesia đạt 21%.

Một số thị trường đáng chú ý khác cũng ghi nhận tỷ lệ xe điện trong tổng doanh số bán xe tăng mạnh. Trong năm ngoái, tỷ lệ này ở Thổ Nhĩ Kỳ đạt 18%, Uruguay lên tới 30%, theo dữ liệu từ chính phủ và ngành công nghiệp ô tô.

Dù những thị trường trên hiện chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong doanh số ô tô toàn cầu, đây lại là nơi tăng trưởng được kỳ vọng sẽ bùng nổ mạnh nhất trong tương lai khi thu nhập người dân tăng lên.

Việc chuyển sang các phương tiện giao thông sạch hơn đóng vai trò then chốt trong mục tiêu chống biến đổi khí hậu toàn cầu vì giao thông hiện là nguồn phát thải khí nhà kính lớn thứ hai thế giới.

“Giao thông chắc chắn sẽ được điện hóa. Vấn đề chỉ là nhanh đến mức nào. Điều đó không có nghĩa con đường phía trước sẽ bằng phẳng”, Euan Graham, chuyên gia phân tích điện và dữ liệu tại tổ chức tư vấn năng lượng Ember nhận định.

Một nghiên cứu gần đây đăng trên tạp chí Nature Communications do Đại học Exeter và một chuyên gia kinh tế của Ngân hàng Thế giới (WB) thực hiện cho rằng xe điện đã bước qua “điểm bùng phát”. Đó là ngưỡng mà khi đã vượt qua, sự thay đổi gần như không thể đảo ngược, giúp nhu cầu xe điện ít phụ thuộc hơn vào chính sách hỗ trợ trong tương lai.

Nghiên cứu của Đại học Exeter, dựa trên phân tích dữ liệu bán hàng giai đoạn 2016–2023, cho thấy doanh số xe truyền thống đã bắt đầu giảm từ khoảng năm 2019.

Trong khi đó, doanh số xe điện tăng theo cấp số nhân tại 32 quốc gia được khảo sát, với tổng số xe điện và xe hybrid toàn cầu tăng gấp đôi sau mỗi 1,5 năm. Tại EU, doanh số xe điện tăng gấp đôi sau mỗi 1,3 năm, còn ở Trung Quốc là chỉ sau mỗi một năm.

Khi Trung Quốc cắt giảm mạnh trợ cấp xe điện ngay trước đại dịch Covid-19, thị trường từng chững lại trong thời gian ngắn nhưng sau đó bật tăng trở lại rất nhanh, theo Tim Lenton, nhà khoa học khí hậu tại Đại học Exeter. Ông tin rằng thị trường xe điện Trung Quốc hiện không còn phụ thuộc vào trợ cấp để duy trì nhu cầu dài hạn.

Một Dây chuyền sản xuất xe điện tại nhà máy của hãng BYD ở Bahia, Brazil

Cạnh tranh toàn cầu và chiến lược dài hạn

Việc Mỹ đảo chiều chính sách khí hậu cùng với tốc độ chuyển đổi sang xe điện chậm hơn dự kiến ở một số khu vực châu Âu đã buộc nhiều hãng xe phương Tây phải điều chỉnh lại chiến lược. Họ đã phải tiêu tốn hơn 75 tỉ đô la Mỹ để hủy bỏ các mẫu xe thuần điện và quay trở lại đầu tư cho xe xăng lai điện (hybrid).

Tuy vậy, sau khi phân tích thế hệ pin mới từ CATL, Tesla và General Motors, ngân hàng đầu tư UBS kết luận rằng xe điện đang nhanh chóng thu hẹp khoảng cách với xe truyền thống về chi phí, quãng đường di chuyển và thời gian nạp năng lượng.

“Ngay cả ở những thị trường có quy định không thân thiện với xe điện, làn sóng đổi mới công nghệ cũng không thể bị ngăn chặn. Đó là lý do chúng tôi tin rằng trong trung và dài hạn, xe điện sẽ tiếp tục tăng tốc ở mọi nơi, kể cả tại Mỹ”, chuyên gia phân tích Patrick Hummel của UBS nói.

UBS dự báo đến năm 2035, xe điện, xe hybrid và xe điện mở rộng phạm vi hoạt động (EREV) sẽ chiếm 58% thị phần toàn cầu, tăng mạnh từ mức 23% trong năm 2025. EREV là loại xe điện sử dụng động cơ điện để vận hành nhưng được trang bị thêm một động cơ xăng nhỏ chỉ để sạc pin.

Tuy nhiên, một số chuyên gia hoài nghi sức cầu bền vững của xe điện. Sau khi Bắc Kinh giảm hỗ trợ cho ngành xe điện, doanh số xe điện đã giảm 21% trong quí 1 năm nay, theo Benchmark Mineral Intelligence.

Tại châu Âu, các chương trình trợ giá và hỗ trợ thuê xe điện vẫn được duy trì. Đức, Ý, Pháp và Anh đã khôi phục chương trình này để thúc đẩy nhu cầu xe điện. Bên cạnh đó, các hãng xe châu Âu cũng triển khai chiến dịch giảm giá xe điện đáp ứng mục tiêu khí thải.

Tại Anh, doanh số xe điện lập kỷ lục mới trong tháng Ba khi chiếm 23% thị trường xe mới. Theo nền tảng Auto Trader, nhờ ưu đãi từ chính phủ và các hãng xe, giá trung bình của xe điện ở Anh hiện thậm chí đã rẻ hơn xe xăng.

Tuy nhiên, Mike Hawes, CEO Hiệp hội Các nhà sản xuất và kinh doanh ô tô Anh (SMMT) cho rằng đây vẫn là “một thị trường bị ép tăng trưởng”, khi ngành công nghiệp đã phải chi tới 10 tỉ bảng cho các chương trình giảm giá xe điện trong hai năm qua.

Ông cũng cảnh báo rằng chiến sự Iran có thể khiến chi phí sinh hoạt tăng cao, làm suy yếu niềm tin tiêu dùng.

Tại các nền kinh tế mới nổi, nhiều người mua xe điện không quá quan tâm đến việc giảm phát thải mà chủ yếu xem đây là biểu tượng của sự hiện đại hóa, theo Monica Araya, nhà tư vấn độc lập về giao thông xanh.

Trong khi đó, chính phủ ở các nền kinh tế này chủ yếu muốn giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu.

Khu vực thị trường mới nổi hiện là động lực tăng trưởng cho xuất khẩu xe điện Trung Quốc, theo tổ chức Ember. Đồng thời, các quốc gia như Indonesia và Việt Nam cũng đang bắt đầu xây dựng năng lực sản xuất xe điện riêng.

Ở châu Âu, doanh số xe điện tăng khoảng 1/3 trong quí 1, chiếm 19% tổng doanh số xe mới của EU. Thậm chí, trong tháng 12, xe chạy pin đã lần đầu tiên bán chạy hơn xe xăng.

Tuy nhiên, mức độ thâm nhập xe điện ở các nước châu Âu rất khác nhau. Tại Na Uy, xe điện chiếm tới 98% doanh số xe mới, trong khi ở Tây Ban Nha và Ý chỉ ở mức 8–9%, theo Hiệp hội Công nghiệp ô tô châu Âu (Acea).

David Hilbert, giám đốc thị trường của Kia Europe cho rằng cần thêm thời gian để các thị trường này bắt kịp các nước Bắc Âu, nơi tiên phong trong làn sóng xe điện.

Tuy nhiên, Fiona Howarth, nhà sáng lập công ty cho thuê xe điện Octopus Electric Vehicles (Anh) phản biện rằng xe điện có tầm hoạt động xa hơn, giá ngày càng rẻ hơn và chi phí vận hành thấp hơn. Những cải thiện đó đang thay đổi hành vi người mua theo cách “rất khó đảo ngược”.

“Đó chính là những dấu hiệu đầu tiên cho thấy thị trường xe điện đã bước qua điểm bùng phát”, Howarth nói.

Bất chấp bất ổn chính sách và thuế quan, các hãng xe Trung Quốc vẫn đang nhanh chóng mở rộng sang châu Âu và các thị trường phát triển khác như Úc bằng cách xây dựng mạng lưới đại lý rộng khắp.

“Chỉ cần bước ra đường ở nhiều thủ đô lớn, bạn sẽ dễ dàng bắt gặp ngày càng nhiều chiếc xe điện của BYD và các hãng Trung Quốc khác. Người tiêu dùng đang đổ xô mua chúng”, Tim Lenton của Đại học Exeter nói.

Theo SGT