Đầu tháng 10, chi phí vận chuyển một chuyến dầu thô từ Vịnh Mexico của Mỹ đến Trung Quốc tăng vọt lên 80 triệu USD, gấp 10 lần mức trung bình trong nhiều năm trước khi xung đột Iran bùng phát. Dù cước tàu đã hạ khỏi đỉnh, mức giá khoảng 60 triệu USD mỗi chuyến trong tuần này vẫn khiến các nhà máy lọc dầu châu Á phải cân nhắc lại việc mua dầu Mỹ cho các lô hàng giao trong tháng 11.

Theo Bloomberg, lượng dầu thô Mỹ được các nhà máy lọc dầu châu Á đặt mua từ đầu tháng 10 đã giảm khoảng 50% so với tháng 9, xuống còn khoảng 25 triệu thùng dự kiến giao trong tháng 11. Nếu xu hướng này tiếp diễn, lượng dầu Mỹ đến châu Á trong tháng tới có thể xuống mức thấp nhất trong bảy năm.

Diễn biến này đảo chiều tình hình những tuần đầu xung đột, khi xuất khẩu dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ của Mỹ tăng lên mức kỷ lục. Giờ đây, chi phí vận chuyển đang làm suy giảm lợi thế của nguồn cung từ Mỹ, dù nước này vẫn có khả năng xuất khẩu khối lượng lớn dầu thô.

Xung đột Trung Đông khiến hoạt động vận tải dầu đường biển trở nên đắt đỏ và kém hiệu quả. Các tuyến vận chuyển bị thay đổi, nhiều tàu phải thực hiện những hành trình dài hơn, trong khi số tàu có thể phục vụ các tuyến thương mại thông thường ngày càng hạn chế.

Một phần hoạt động vận chuyển dầu từ khu vực eo biển Hormuz đang chuyển sang hình thức sang mạn giữa các tàu tại vịnh Oman. Tuy nhiên, việc chuyển dầu ngoài eo biển đòi hỏi các tàu chở dầu siêu lớn (VLCC) phải chờ đợi hàng tuần, làm giảm khả năng khai thác đội tàu trên những tuyến đường khác, trong đó có tuyến từ Vịnh Mexico sang châu Á.

Sự gián đoạn này đẩy chi phí vận tải lên cao, đồng thời làm trầm trọng thêm những khó khăn trong chuỗi cung ứng dầu và nhiên liệu. Ngay cả các nhà sản xuất nằm ngoài khu vực xung đột cũng phải chịu tác động khi nguồn tàu vận chuyển trở nên khan hiếm.

Theo ông Randy Hawkins, Phó chủ tịch phụ trách cung ứng và giao dịch dầu thô quốc tế, cước vận tải hiện đã trở thành yếu tố chi phối thị trường dầu mỏ. Chi phí vận chuyển bằng tàu VLCC từ Vịnh Mexico của Mỹ sang châu Á hiện ở mức trung bình 30 đến 35 USD/thùng, so với khoảng 5 USD/thùng trong năm 2025.

Khi chi phí đưa dầu đi xa tăng mạnh, các nhà máy lọc dầu có động lực tìm nguồn cung gần hơn để tiết kiệm chi phí vận chuyển. Điều này có thể làm thay đổi nhu cầu giữa các khu vực, ngay cả khi chênh lệch giá dầu tại điểm xuất khẩu ban đầu vẫn hấp dẫn.

Các nhà xuất khẩu phụ thuộc vào những tuyến hàng hải dài cũng phải tính đến khả năng giảm giá bán để bù đắp cước tàu tăng cao. Theo ông Hawkins, chi phí vận chuyển đang tạo ra những biến động đáng kể trong cơ cấu giá dầu thô toàn cầu.

Đối với dầu Mỹ, bài toán xuất khẩu sang châu Á ngày càng phụ thuộc vào tổng chi phí giao hàng, thay vì chỉ dựa trên giá dầu tại Vịnh Mexico. Mức cước 30 đến 35 USD/thùng hiện nay cao gấp nhiều lần mức trung bình năm ngoái, khiến lợi thế giá có thể bị xóa bỏ trước khi dầu đến tay người mua.

Trong khi đó, cuộc khủng hoảng vận tải vẫn tiếp diễn khi các tuyến hàng hải quanh Trung Đông chịu sức ép từ xung đột và hoạt động điều chuyển dầu. Số tàu bị giữ lại trong những hành trình kéo dài làm giảm năng lực vận chuyển khả dụng, khiến chi phí vận tải tiếp tục là một biến số quan trọng đối với các giao dịch dầu thô quốc tế.

BTNMT