Bước tiến quan trọng của Trung Quốc trong việc tiêu chuẩn hóa công nghệ kết nối não với máy tính

Trung Quốc đã thực hiện một bước tiến quan trọng trong việc tiên phong tiêu chuẩn hóa công nghệ BCI. Hiện tại, Trung Quốc đảm nhiệm vai trò thư kí của tiểu ban trực thuộc hai tổ chức quốc tế lớn, đồng thời đưa các ứng dụng của công nghệ này vào danh mục ưu tiên phát triển quốc gia.

Theo thông tin trên trang web của Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) và Ủy ban Kỹ thuật Điện Quốc tế (IEC), tiểu ban do Trung Quốc dẫn đầu, có tên ISO/IEC JTC 1/SC 43, được thành lập để xây dựng các tiêu chuẩn toàn cầu về giao tiếp và tương tác giữa não với máy tính, áp dụng cho nhiều lĩnh vực khác nhau.

Tiểu ban này, dưới sự điều hành của ông Yu Yuntao - Giám đốc kỹ thuật tại Viện Tiêu chuẩn hóa Điện tử Trung Quốc, đã công bố một số tiêu chuẩn, gồm hệ thống thuật ngữ về BCI, định dạng dữ liệu thu thập thông tin não bộ bằng phương pháp không xâm lấn, kiến trúc tham chiếu và các tình huống ứng dụng.

Bà Xiaomeng Lu, Giám đốc phụ trách công nghệ địa chính trị tại tổ chức tư vấn Eurasia Group, nhận định: “Chính phủ Trung Quốc đang đặt cược vào ngành công nghiệp này, cùng với một số lĩnh vực khác, coi đây là lĩnh vực có tiềm năng trở thành một ‘ngành xe điện’ tiếp theo”.

Theo bà Xiaomeng Lu, các tiêu chuẩn của ISO được xem là “tiêu chuẩn công nghiệp toàn cầu thực tế, mang lại những tác động thương mại sâu rộng”. Đây được coi là “một bước tiến đầy ý nghĩa với các công ty BCI tại Trung Quốc cũng như trên toàn thế giới”.

Người đàn ông trình diễn bàn tay robot tích hợp giao diện não - máy tính tại Hội chợ Nhập khẩu Quốc tế Trung Quốc lần thứ 8 ở Thượng Hải vào ngày 7/11/2025. Ảnh: AFP

Đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa và thương mại hóa BCI

BCI là công nghệ mới nổi, có khả năng chuyển đổi các tín hiệu thần kinh thành mệnh lệnh cho máy tính bên ngoài, cho phép con người điều khiển công nghệ bằng suy nghĩ.

BCI là 1 trong 6 ngành công nghiệp tương lai nằm trong kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của Trung Quốc. Năm 2026, lần đầu tiên công nghệ này được đưa vào báo cáo công việc của chính phủ trình lên Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc.

Hôm 21/10, hai cơ quan hoạch định chính sách cấp cao nhất tại Trung Quốc - Văn phòng Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc và Văn phòng Quốc vụ viện - đã cùng đưa ra lời kêu gọi đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa và thương mại hóa BCI, coi đây là một công nghệ tiên phong then chốt.

“Ngành công nghiệp BCI của Trung Quốc cần tiếp cận các thị trường nước ngoài, đặc biệt là với các sản phẩm tiên tiến nhất, bao gồm những thiết bị cấy ghép vào não hoặc thiết bị không xâm lấn đã được cấp phép”, bà Altynay Junusova, chuyên gia phân tích tại viện nghiên cứu MERICS (Đức), cho biết.

“Các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc muốn hỗ trợ ngành này mở rộng quy mô, nhằm vượt lên trước Mỹ và châu Âu”, Altynay Junusova nhận định. Bà nói thêm rằng việc Trung Quốc giữ vai trò dẫn đầu trong quá trình soạn thảo tài liệu tiêu chuẩn ISO sẽ giúp nước này góp phần định hình các tiêu chuẩn kỹ thuật mà những hệ thống BCI trên thế giới có thể áp dụng.

"Chính phủ Trung Quốc coi Elon Musk là người có tầm nhìn xa trông rộng trong lĩnh vực công nghệ"

Theo Xiaomeng Lu, kế hoạch đầu tư công nghệ của chính phủ Trung Quốc có nhiều nét tương đồng với lộ trình nghiên cứu mà Elon Musk theo đuổi. “Một nhóm doanh nghiệp Trung Quốc đang nhanh chóng đi theo những hướng phát triển mà các công ty tiên phong đã mở đường”, bà Xiaomeng Lu nhận xét.

Cần lưu ý rằng Elon Musk chính là đồng sáng lập của Neuralink, công ty hàng đầu trong lĩnh vực BCI.

“Theo quan điểm của tôi, chính phủ Trung Quốc coi Elon Musk là một người có tầm nhìn xa trông rộng trong lĩnh vực công nghệ”, Xiaomeng Lu nói.

Vào tháng 7/2026, công ty Neuracle Medical Technology (có trụ sở tại Thượng Hải, Trung Quốc) đã thực hiện ca phẫu thuật đầu tiên sử dụng thiết bị BCI xâm lấn được cấp phép thương mại.

“Washington hiện chưa dành nhiều sự chú ý cho ngành này. Họ đang tập trung vào các công nghệ dễ thấy và đã trưởng thành hơn, chẳng hạn chất bán dẫn hay các mô hình AI”, Xiaomeng Lu nói.

Một phái đoàn từ Mỹ cũng đã tham gia vào quá trình soạn thảo tài liệu tiêu chuẩn ISO về BCI.

Theo Trung tâm Phát triển Công nghiệp Thông tin Trung Quốc, thị trường BCI tại nước này được dự báo sẽ đạt giá trị 6,14 tỉ nhân dân tệ (tương đương 919,88 triệu USD) vào năm 2028, với tốc độ tăng trưởng kép bình quân hàng năm là 17,7% trong giai đoạn từ năm 2024 đến 2028.

Trung Quốc tăng tốc đưa công nghệ BCI vào điều trị y tế

Cuộc cạnh tranh về BCI đang chuyển dần từ nghiên cứu trong phòng thí nghiệm sang ứng dụng y tế, đặc biệt là hỗ trợ người bị liệt phục hồi khả năng vận động và giao tiếp.

Tháng 3/2026, Trung Quốc cấp phép thương mại cho thiết bị cấy ghép não NEO do Neuracle Medical Technology phát triển. Thiết bị có kích thước tương đương đồng xu, sử dụng các điện cực ghi nhận tín hiệu thần kinh khi bệnh nhân tưởng tượng động tác bàn tay. Hệ thống sau đó giải mã tín hiệu để điều khiển một thiết bị hỗ trợ vận động đeo bên ngoài, giúp người bị liệt thực hiện động tác cầm nắm. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong việc đưa BCI xâm lấn (công nghệ cần phẫu thuật để đặt thiết bị vào cơ thể) vào sử dụng thương mại.

Song song với việc phát triển thiết bị, Trung Quốc đang xây dựng các quy định nhằm chuẩn hóa dữ liệu phục vụ huấn luyện AI. Tháng 9, Cục Quản lý Sản phẩm Y tế Quốc gia Trung Quốc công bố tiêu chuẩn dành cho dữ liệu điện não đồ được sử dụng trong các thiết bị BCI ứng dụng AI. Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu về thu thập, xử lý, gắn nhãn, lưu trữ và truy cập dữ liệu, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/9/2027. Mục tiêu là giúp dữ liệu do các cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp khác nhau thu thập có thể được đối chiếu, sử dụng nhất quán hơn, qua đó cải thiện khả năng giải mã tín hiệu não và độ an toàn của thiết bị y tế.

Một diễn biến đáng chú ý khác là ngày 3/9, truyền thông Trung Quốc đưa tin ISO và IEC đã công bố tiêu chuẩn quốc tế ISO/IEC 27572:2026 về kiến trúc tham chiếu BCI, do Trung Quốc dẫn dắt xây dựng với sự tham gia của chuyên gia từ nhiều quốc gia, trong đó có Mỹ, Anh, Nhật Bản và Đức. Tiêu chuẩn đưa ra khung tham chiếu chung về cấu trúc, chức năng và cách triển khai hệ thống BCI, giúp các nhà phát triển sử dụng chung một ngôn ngữ kỹ thuật.

Tuy nhiên, sự phát triển của công nghệ này cũng đặt ra vấn đề bảo vệ dữ liệu nhạy cảm. Nghiên cứu đăng trên tạp chí Communications Medicine tháng 7/2026 cảnh báo dữ liệu thu từ thiết bị cấy ghép não có thể tiết lộ nhiều thông tin hơn những hồ sơ sức khỏe thông thường, bởi các thuật toán AI có thể suy luận ý định vận động, nội dung ngôn ngữ và một số quá trình nhận thức. Các quy định hiện hành chưa giải quyết đầy đủ những câu hỏi như ai có quyền sở hữu dữ liệu thần kinh, người sử dụng có thể yêu cầu xóa dữ liệu hay không và doanh nghiệp được phép sử dụng dữ liệu đó cho mục đích thương mại đến đâu.

Điều này cho thấy cuộc cạnh tranh BCI không đơn thuần là cuộc đua chế tạo thiết bị tiên tiến hơn. Quốc gia và doanh nghiệp nào xây dựng được tiêu chuẩn kỹ thuật đáng tin cậy, đồng thời bảo đảm an toàn và quyền riêng tư cho người sử dụng, sẽ có lợi thế khi công nghệ tiến gần hơn đến ứng dụng phổ biến.

Theo Sơn Vân  - MTG