Trước những biến động địa chính trị và kinh tế liên tiếp trong vài năm gần đây, nhiều ngân hàng trung ương trên thế giới đang âm thầm gia tăng tích trữ và điều chỉnh địa chỉ cất giữ vàng - loại tài sản trú ẩn an toàn trong những giai đoạn nhiều bất ổn.

Theo khảo sát thường niên của Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), các ngân hàng trung ương đã mua ròng trung bình khoảng 1.000 tấn vàng mỗi năm trong giai đoạn 2022-2024, gấp đôi mức trung bình của thập kỷ trước đó.

Dù con số này giảm xuống 850 tấn vàng trong năm 2025, WGC dự kiến tổng lượng mua trong năm 2026 sẽ tương đương mức này.

Mỗi nước một cách tích lũy

Trong báo cáo mới nhất, ngân hàng đầu tư Goldman Sachs ước tính các ngân hàng trung ương trên toàn cầu đã mua 79 tấn vàng tính riêng trong tháng 8/2026, cao hơn gấp 4 lần so với mức trung bình 17 tấn của giai đoạn trước năm 2022 (thời điểm cuộc xung đột Nga-Ukraine bắt đầu).

Trên cơ sở điều chỉnh theo mùa trong vòng ba tháng, hoạt động mua vào đang diễn ra ở mức trung bình 85 tấn vàng mỗi tháng.

Nhìn lại các quý trước đó, trong quý 1/2026, lượng mua ròng đạt mức ấn tượng 244 tấn. Xu hướng tích lũy này tiếp tục kéo dài sang quý 2, khi các ngân hàng trung ương mua vào 289 tấn-mức cao kỷ lục đối với một quý 2.

Goldman Sachs lưu ý lực mua chủ yếu đến từ các nền kinh tế mới nổi, trong khi các nước phát triển phần lớn đứng ngoài vì đã nắm giữ lượng vàng lớn từ trước.

Ba Lan là nước mua vàng nổi bật nhất trong năm 2026. Hồi tháng 1, Ngân hàng Quốc gia Ba Lan (NBP) quyết định nâng dự trữ vàng từ 550 tấn lên 700 tấn.

Đến cuối tháng 9, lượng vàng của NBP đã đạt gần 673 tấn. Điều này đồng nghĩa NBP đã mua khoảng 123 tấn vàng trong 9 tháng, nhiều hơn cả năm 2025.

Vàng miếng được bày bán tại sàn giao dịch ở Seoul, Hàn Quốc. (Ảnh: Yonhap/TTXVN).

Thống đốc NBP Adam Glapiński cho hay vàng không chịu rủi ro tín dụng và không phụ thuộc vào chính sách tiền tệ của nước khác. Phần lớn số vàng này được gửi ở nước ngoài, chủ yếu tại London và New York.

Trung Quốc cũng chiếm một phần lớn nhu cầu. Tính đến cuối tháng 9, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) đã kéo dài chuỗi mua vào lên 23 tháng liên tiếp khi bổ sung thêm khoảng 23 tấn trong tháng, đưa tổng dự trữ lên khoảng 2.410 tấn.

Một số ngân hàng trung ương nhỏ hơn cũng tham gia xu hướng này. Ngân hàng Quốc gia Czech (CNB) đã nâng lượng nắm giữ vàng từ khoảng 12 tấn hồi cuối năm 2022 lên 87,4 tấn vào cuối tháng 9, hướng tới mục tiêu 100 tấn vào năm 2028.

Ngân hàng trung ương Hàn Quốc (BoK) cũng lần đầu tiên đầu tư vào vàng sau 13 năm, thông qua 250,4 triệu USD chứng chỉ quỹ hoán đổi danh mục (ETF) vàng.

Những động lực điều chỉnh

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) nhận định các ngân hàng trung ương nắm giữ vàng không chỉ để đa dạng hóa dự trữ mà còn để phòng ngừa rủi ro địa chính trị. Những nước mua nhiều vàng nhất cũng thường nằm ở khu vực có rủi ro xung đột cao hơn.

Khảo sát của WGC hồi giữa năm cho kết quả tương tự. Lý do giữ vàng được các ngân hàng trung ương nêu nhiều nhất là hiệu quả của kim loại quý này trong khủng hoảng (90%), tiếp theo là khả năng lưu giữ giá trị lâu dài (84%) và đa dạng hóa danh mục (82%).

Tỷ lệ ngân hàng trung ương dự định tăng dự trữ vàng của mình trong 12 tháng tới cũng đạt mức cao kỷ lục 45%.

Bên cạnh lượng vàng, nhiều ngân hàng trung ương cũng thay đổi nơi cất giữ. Cũng theo khảo sát của WGC, 9% ngân hàng được hỏi đã tăng lượng vàng cất giữ trong nước trong 12 tháng qua, cao gần gấp đôi so với tỷ lệ 5% của một năm trước. Tỷ lệ các ngân hàng đa dạng hóa địa điểm lưu ký ở nước ngoài tăng từ 2% lên 10%.

Ấn Độ là một ví dụ. Theo báo cáo của Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI), lượng vàng của ngân hàng này gần như giữ nguyên ở khoảng 880 tấn từ tháng 3/2025 đến tháng 3/2026, nhưng lượng cất giữ trong nước tăng từ khoảng 512 tấn lên 680 tấn vào cùng giai đoạn.

Ngân hàng trung ương Hà Lan (DNB) cũng đã chuyển khoảng 86 tấn vàng từ New York và Ottawa sang London trong giai đoạn tháng 3-8/2026. Lý do đưa ra là bất ổn địa chính trị gia tăng, trong khi việc đặt vàng tại Ngân hàng trung ương Anh (BoE) đảm bảo tính thanh khoản nhanh hơn khi xảy ra khủng hoảng.

Vàng miếng được bày bán tại cửa hàng ở Kuwait City, Kuwait. (Ảnh: THX/TTXVN).

Hồi tháng 3, Ngân hàng trung ương Pháp cũng đã bán 129 tấn vàng cất giữ tại New York (tương đương 5% tổng lượng nắm giữ) rồi mua vàng thay thế tại châu Âu.

Động thái này giúp họ giữ nguyên tổng dự trữ ở mức 2.437 tấn. Khác với DNB, Pháp không nêu lý do địa chính trị mà cho biết số vàng tại New York chưa đạt chuẩn quốc tế về độ tinh khiết 99,99%.

Theo giới phân tích của Goldman Sachs, với các nước đã có nhiều vàng, câu chuyện không còn là mua bao nhiêu mà là cất giữ ở đâu, phản ánh mối lo về an toàn dự trữ và lòng tin giữa các quốc gia.

Cùng với đó là xu hướng giữ kín thông tin. Theo số liệu khảo sát của WGC được Goldman Sachs dẫn lại, 12% ngân hàng trung ương được hỏi từ chối xác nhận nơi cất giữ vàng, tăng từ 10% năm ngoái, và 18% không cho biết sẽ cất giữ vàng ở đâu trong 12 tháng tới.

Những chuyển động trên cho thấy một sự thay đổi trong tư duy quản lý dự trữ toàn cầu.

Ông Shaokai Fan, Giám đốc phụ trách khối ngân hàng trung ương của WGC, nhận định hiện các nhà quản lý không còn xem vàng là một "tài sản kế thừa" nằm im trong hầm chứa, mà là một khoản phân bổ chiến lược, chủ động trong môi trường nhiều bất ổn địa chính trị.

TTXVN