Thị trường ô tô Việt Nam đang chứng kiến một cột mốc đáng chú ý khi sản lượng xe sản xuất, lắp ráp trong nước lập đỉnh mới trong tháng 5/2026, bỏ xa hoàn toàn xe nhập khẩu. Sự bứt phá này không chỉ phản ánh nỗ lực mở rộng quy mô của các doanh nghiệp nội địa mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc tận dụng cơ hội để ngành công nghiệp ô tô Việt Nam định vị lại mình trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Con số kỷ lục và sự áp đảo của xe nội

Báo cáo của Cục Thống kê cho thấy, tháng 5/2026 ghi nhận nguồn cung ô tô mới cho thị trường Việt Nam đạt mức cao kỷ lục kể từ đầu năm. Ước tính có tổng cộng 76.837 ô tô mới được bổ sung cho thị trường, tăng 13,2% so với tháng trước.

Sản lượng ô tô lắp ráp trong nước vào tháng 5 cao kỷ lục từ đầu năm 2026.

Điểm sáng rực rỡ nhất trong bức tranh thị trường chính là sự bứt phá ngoạn mục của mảng sản xuất, lắp ráp trong nước. Sản lượng ô tô xuất xưởng trong tháng 5 đạt tới 53.700 xe, cao hơn 4,7% so với tháng trước và tăng vọt 40% so với cùng kỳ năm 2025.

Với sản lượng này, xe sản xuất trong nước đã hoàn toàn áp đảo so với ô tô nhập khẩu (chỉ đạt khoảng 23.137 xe nguyên chiếc). Độ chênh lệch lên tới hơn 30.000 xe trong một tháng là minh chứng rõ nét cho thấy cán cân nguồn cung đang nghiêng hẳn về phía các nhà máy lắp ráp nội địa. Lũy kế 5 tháng đầu năm 2026, các doanh nghiệp trong nước đã xuất xưởng tổng cộng khoảng 232.100 chiếc, tăng trưởng 26,7% so với cùng kỳ năm trước.

Việc sản lượng xe lắp ráp tăng mạnh mang nhiều ý nghĩa hơn một con số thị phần. Việc gia tăng tỷ lệ sản xuất trong nước giúp các doanh nghiệp giảm chi phí logistics và tối ưu hóa chuỗi cung ứng. Xét trên bình diện vĩ mô, đây là tín hiệu tích cực cho nền kinh tế, giúp tạo thêm việc làm, giảm áp lực nhập khẩu và cải thiện cán cân thương mại của Việt Nam.

Nội lực hình thành nhưng chưa tạo thành "sức mạnh ngành"

Dù những con số thống kê đang vẽ nên một bức tranh tươi sáng, bức tranh chung của ngành ô tô Việt Nam sau hơn 30 năm phát triển vẫn còn nhiều mảng xám. Trên thực tế, thị trường đã hình thành được những "hạt nhân" nội địa tiêu biểu như THACO và VinFast – những doanh nghiệp đang không ngừng theo đuổi chiến lược mở rộng sản xuất và nâng tỷ lệ nội địa hóa.

Việc gia tăng tỷ lệ sản xuất trong nước giúp các doanh nghiệp giảm chi phí logistics và tối ưu hóa chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, để từ việc có "doanh nghiệp mạnh" tiến tới có "sức mạnh ngành" lại là một khoảng cách lớn. Đánh giá về quá trình phát triển của ngành, bà Phạm Chi Lan, chuyên gia kinh tế, nguyên Phó Chủ tịch VCCI chỉ ra điểm nghẽn lịch sử khi Việt Nam mở cửa thu hút FDI: "Chúng ta đã tin vào những cam kết đó và dành cho họ nhiều ưu đãi ngay từ đầu. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp không thực hiện được mục tiêu nội địa hóa như cam kết nhưng vẫn tiếp tục được hưởng ưu đãi. Đây là điều bất hợp lý".

Việc các doanh nghiệp ngoại chủ yếu nhập linh kiện để lắp ráp thay vì chuyển giao công nghệ đã khiến công nghiệp hỗ trợ Việt Nam lỡ nhịp. Đơn cử như vào khoảng năm 2005, Việt Nam đã bỏ lỡ cơ hội đón làn sóng chuyển dịch hoạt động công nghiệp hỗ trợ từ Thái Lan của các doanh nghiệp Nhật Bản. Sự chậm trễ này khiến chúng ta thiếu hụt các ngành công nghiệp nền tảng. Bà Lan chia sẻ thêm: "Chúng ta có thép, có cao su nhưng vẫn chủ yếu xuất khẩu nguyên liệu hoặc sản phẩm có giá trị gia tăng thấp. Ngay cả ngành sản xuất lốp xe ô tô cũng chưa phát triển tương xứng với tiềm năng".

Đồng tình với góc nhìn này, chuyên gia ô tô Nguyễn Minh Đồng cho rằng quy mô tham gia chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp Việt còn nhỏ lẻ, chưa làm chủ được công nghệ cốt lõi. Hoạt động nghiên cứu phát triển (R&D) và sản xuất linh kiện hàm lượng kỹ thuật cao vẫn phụ thuộc ngoại khối. Một nghịch lý là nhiều doanh nghiệp Việt Nam có năng lực lại đang tự xây dựng hệ sinh thái riêng, khiến nguồn lực bị phân tán và thiếu tính cộng hưởng.

Bà Phạm Chi Lan nhấn mạnh vai trò dẫn dắt của các "sếu đầu đàn" để giải bài toán liên kết: "Nếu doanh nghiệp lớn chỉ tập trung vào lợi ích của riêng mình mà không hỗ trợ các doanh nghiệp khác cùng phát triển thì đó không phải là con đường bền vững".

Cơ hội lịch sử từ xe điện

Trong bối cảnh ngành công nghiệp ô tô toàn cầu đang dịch chuyển sang xe điện, đây được xem là cơ hội hiếm có để Việt Nam thay đổi vị thế. Những bước đi thần tốc của xe điện nội địa với hàng chục ngàn xe được bàn giao ra thị trường đang mở ra triển vọng lớn.

Trong bối cảnh ngành ô tô toàn cầu đang chuyển dịch mạnh sang xe điện, nhiều chuyên gia cho rằng đây là cơ hội hiếm có để Việt Nam nâng cao nội lực.

Tuy nhiên, chuyên gia Nguyễn Minh Đồng cảnh báo, nếu vẫn giữ tư duy cũ là chỉ tập trung lắp ráp, chúng ta sẽ lại bỏ lỡ cơ hội. "Muốn học hỏi thì phải tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất. Nếu các linh kiện và công nghệ cốt lõi đều được sản xuất ở nước ngoài thì chúng ta rất khó tiến xa hơn", ông Đồng khẳng định. Vị chuyên gia này cũng gợi ý Việt Nam cần thu hút các hoạt động sản xuất công nghệ cốt lõi vào trong nước, qua đó tạo điều kiện cho doanh nghiệp bản địa chuyển giao công nghệ và hình thành chuỗi cung ứng mới.

Sự bứt phá về sản lượng ô tô nội địa trong tháng 5/2026 là tín hiệu đáng tự hào về sức sống của các doanh nghiệp lắp ráp trong nước. Song, để sự bứt phá ấy trở thành đà tiến vững chắc, toàn ngành cần giải quyết triệt để điểm yếu về công nghiệp hỗ trợ, tăng tính kết nối giữa các doanh nghiệp và đặc biệt là chớp lấy thời cơ từ cuộc cách mạng xe điện toàn cầu. Có như vậy, Việt Nam mới thực sự nâng cao được nội lực, ghi tên mình vào chuỗi giá trị toàn cầu một cách bền vững.

Theo TB VTV