Ước tính có khoảng 50 nhà sản xuất xe điện đang thua lỗ tại Trung Quốc đại lục chịu áp lực phải thu hẹp quy mô hoặc đóng cửa. Nguyên nhân đến từ triển vọng doanh số toàn ngành được dự báo sẽ sụt giảm vào năm tới - lần giảm đầu tiên kể từ năm 2020 - khi tình trạng dư thừa công suất kéo dài, trong khi các khoản hỗ trợ từ chính phủ dần bị cắt giảm.

“Thời gian đang chống lại những thương hiệu có sản phẩm không đủ sức hấp dẫn với nhóm khách hàng trẻ,” ông Qian Kang, chủ một nhà máy sản xuất mạch in ô tô tại tỉnh Chiết Giang, nhận định. “Hiệu quả hoạt động trong năm tới sẽ mang tính quyết định đối với hầu hết các hãng xe điện đang thua lỗ.”

Triển vọng thị trường càng trở nên u ám khi các trợ cấp tiền mặt và ưu đãi thuế sắp hết hiệu lực. Theo dự báo đồng thuận của giới phân tích, doanh số ô tô nội địa nhiều khả năng sẽ giảm mạnh vào năm tới, ngay cả khi các nhà sản xuất tiếp tục tung ra các đợt giảm giá sâu nhằm kích cầu.

Bắc Kinh dự kiến sẽ công bố vào tháng Giêng tới việc có gia hạn hay không chương trình trợ cấp đổi xe cũ trị giá 20.000 nhân dân tệ (khoảng 2.852 USD). Hiện nay, người mua xe điện vẫn được miễn thuế mua xe 10%, nhưng từ tháng 1, mức thuế này sẽ được áp dụng trở lại ở mức 5%, trước khi quay về ngưỡng 10% vào năm 2028.

Theo dự báo của Deutsche Bank, tổng lượng xe giao tới tay người tiêu dùng trong nước có thể giảm 5% vào năm 2026. Trước đó, vào tháng 10, JPMorgan cũng dự báo tổng doanh số ô tô tại Trung Quốc - bao gồm cả xe chạy xăng và xe điện - có thể giảm từ 3% đến 5% trong năm tới.

Những dự báo này cho thấy hệ quả của dư thừa năng lực sản xuất, vốn đã châm ngòi cho nhiều vòng chiến tranh giá khốc liệt trong ba năm qua, bào mòn lợi nhuận của các hãng xe nội địa. Song song với đó, các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc đã đầu tư hàng tỷ USD vào nghiên cứu và phát triển nhằm giành lợi thế công nghệ trước đối thủ, nhưng chi phí khổng lồ này tiếp tục gây sức ép lên khả năng sinh lời.

Cho đến nay, chỉ một số ít doanh nghiệp đạt được lợi nhuận ổn định, trong đó có BYD - nhà sản xuất xe điện lớn nhất thế giới và liên minh giữa Huawei với Seres.

“Cơn sốt huy động vốn quanh các hãng xe điện và các nhà cung cấp linh kiện chủ chốt của Trung Quốc giờ đây đã qua,” Yin Ran, nhà đầu tư thiên thần có trụ sở tại Anh nhưng làm việc tại Thượng Hải, nhận định. “Ngành này đang bước vào một cuộc chiến sinh tồn, nơi các doanh nghiệp có lợi nhuận sẽ trụ lại, còn những bên thua lỗ sẽ sớm đối mặt với nguy cơ cạn vốn.”

Để cải thiện biên lợi nhuận, nhiều nhà sản xuất xe điện Trung Quốc được dự báo sẽ đẩy mạnh mở rộng ra thị trường nước ngoài, bao gồm việc phát triển các mẫu xe riêng cho những thị trường lớn ở bên ngoài Trung Quốc.

Theo ông Nick Lai, Giám đốc nghiên cứu ngành ô tô khu vực châu Á – Thái Bình Dương của JPMorgan, tổng sản lượng xe của Trung Quốc - bao gồm xe con, xe buýt, xe tải và xe khách có thể đạt 33 triệu chiếc vào năm 2025, trong khi công suất thiết kế ước tính lên tới 50 triệu chiếc.

Ông Lai cho biết thêm, lợi nhuận ròng trung bình trên mỗi xe của các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc hiện vào khoảng 5.000 nhân dân tệ, tính theo chênh lệch giữa giá bán và các chi phí như nguyên vật liệu, nhân công và logistics. Tuy nhiên, con số này có thể tăng gấp bốn lần, lên khoảng 20.000 nhân dân tệ, nếu các hãng đẩy mạnh xuất khẩu sang những thị trường nước ngoài nơi xe Trung Quốc có thể được bán với mức giá cao hơn.

Ông Stephen Dyer, đồng lãnh đạo khu vực Đại Trung Hoa và Trưởng bộ phận ô tô châu Á của AlixPartners, cho biết hồi tháng 7 rằng chỉ khoảng 15 thương hiệu xe điện Trung Quốc tương đương 10% tổng số trên toàn thị trường có khả năng đạt được lợi nhuận trong vòng 5 năm tới. Theo ông, cạnh tranh giá khốc liệt kéo dài sẽ tiếp tục bào mòn biên lợi nhuận, khiến phần lớn doanh nghiệp khó có cơ hội trụ vững.

Ông Dyer nhận định cuộc chiến tranh giá hiện nay có thể đẩy nhanh quá trình hợp nhất trong ngành xe điện Trung Quốc. Những nhà sản xuất có doanh số dưới 1.000 xe mỗi tháng nhiều khả năng sẽ sớm bị đào thải, do không đủ quy mô để bù đắp chi phí vận hành và đầu tư dài hạn.

Nhận định này cũng được củng cố bởi một báo cáo công bố hồi đầu tháng của China EV100 - một tổ chức phi chính phủ quy tụ nhiều lãnh đạo cấp cao trong ngành xe điện Trung Quốc. Báo cáo cho rằng 5–6 nhà sản xuất ô tô liên doanh Trung – nước ngoài, có sản lượng hàng năm dưới 100.000 xe, sẽ đối mặt với nguy cơ thanh lý trong vài năm tới nếu điều kiện thị trường không được cải thiện.

Theo dữ liệu đăng ký bảo hiểm xe chính thức, một số thương hiệu quốc tế như Ford Motor, Mazda Motor và Lincoln, cùng nhiều startup xe điện có trụ sở tại Trung Quốc, hiện đều ghi nhận doanh số giao xe hàng năm dưới ngưỡng 100.000 chiếc - mức được xem là khó đảm bảo hiệu quả kinh tế trong môi trường cạnh tranh hiện nay.

Trong khi thị trường nội địa chịu sức ép lớn, xuất khẩu được kỳ vọng sẽ trở thành động lực tăng trưởng quan trọng. Theo báo cáo của Deutsche Bank, doanh số xuất khẩu xe du lịch của Trung Quốc dự kiến tiếp tục tăng trưởng hai chữ số vào năm 2026, với mức tăng khoảng 13% so với năm trước. Xu hướng này có thể giúp tăng thêm khoảng 750.000 xe bán buôn, nhờ việc mở rộng sản xuất trong nước, đa dạng hóa danh mục sản phẩm và thâm nhập sâu hơn vào các thị trường mới.

Theo MKT