Quy mô vốn “kỷ lục” này là nguồn lực quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng, nhưng cũng đặt ra áp lực rất lớn đối với công tác phân bổ và giải ngân ngay từ những tháng đầu năm.

Quy mô vốn tăng mạnh, chủ động phân bổ vốn sớm

Căn cứ Luật Đầu tư công, các Nghị quyết của Quốc hội, Chính phủ và Quyết định giao kế hoạch của Thủ tướng Chính phủ, tổng kế hoạch đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước năm 2026 được giao cho các bộ, cơ quan trung ương và địa phương là 995.348,05 tỷ đồng. Trong đó, vốn ngân sách trung ương đạt 345.121,45 tỷ đồng, bao gồm 327.440,122 tỷ đồng vốn trong nước và 17.681,328 tỷ đồng vốn nước ngoài; vốn ngân sách địa phương đạt 650.226,6 tỷ đồng.

Ngoài kế hoạch Thủ tướng giao, nhiều địa phương còn chủ động bố trí thêm vốn cân đối ngân sách địa phương. Theo số liệu cập nhật đến thời điểm báo cáo, kế hoạch vốn cân đối ngân sách địa phương năm 2026 các địa phương giao tăng thêm 12.932,5 tỷ đồng so với mức Thủ tướng Chính phủ giao. Bên cạnh đó, kế hoạch vốn các năm trước được phép kéo dài sang năm 2026 là 42 tỷ đồng, chủ yếu thuộc các chương trình mục tiêu quốc gia.

Như vậy, tổng kế hoạch vốn đầu tư công giao năm 2026 đến thời điểm báo cáo (bao gồm kế hoạch Thủ tướng giao, phần địa phương giao tăng và vốn kéo dài) lên tới 1.008.322,6 tỷ đồng. Đây là con số cho thấy quyết tâm rất lớn của Chính phủ trong việc sử dụng đầu tư công làm động lực chủ chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, với mục tiêu tăng trưởng cả năm từ 10% trở lên.

Một tín hiệu tích cực là ngay từ đầu năm, công tác phân bổ chi tiết kế hoạch vốn năm 2026 được các bộ, ngành, địa phương triển khai khá khẩn trương. Đến hết ngày 31/1/2026, tổng số vốn đã được phân bổ chi tiết cho các nhiệm vụ, dự án đạt 972.498,3 tỷ đồng, bao gồm 325.313,4 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương và 647.184,9 tỷ đồng vốn ngân sách địa phương.

Nếu không tính phần vốn cân đối ngân sách địa phương các địa phương giao tăng, tổng vốn đã phân bổ chi tiết đạt 959.565,82 tỷ đồng, tương đương 96,4% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Đây là tỷ lệ khá cao so với cùng kỳ nhiều năm trước và điều này cũng cho thấy sự chủ động và quyết liệt hơn của các bộ, ngành, địa phương trong khâu chuẩn bị đầu tư.

Tuy nhiên, theo báo cáo từ Bộ Tài chính, vẫn còn 35.782,2 tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết, tập trung tại 15 bộ, cơ quan trung ương và 15 địa phương. Phần lớn các đơn vị này đang trong quá trình hoàn thiện thủ tục đầu tư, điều chỉnh danh mục dự án hoặc chờ ý kiến thẩm định.

Giải ngân tháng đầu năm tăng về quy mô tuyệt đối

Về kết quả giải ngân, trong tháng đầu tiên của năm, tổng số vốn đầu tư công đã được giải ngân là 19.132,8 tỷ đồng, tương đương 2% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Trong đó, vốn ngân sách trung ương giải ngân 1.114,4 tỷ đồng (đạt 0,3%), vốn ngân sách địa phương giải ngân 18.018,4 tỷ đồng (đạt 2,8%).

So với cùng kỳ tháng 1/2025, tỷ lệ giải ngân thấp hơn 1,9 điểm phần trăm (tháng 1/2025 đạt 3,9%), tuy nhiên giá trị giải ngân tính theo số tuyệt đối lại cao hơn 12.717,1 tỷ đồng. Kết quả này xuất phát từ việc kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 được giao ở mức rất lớn, cao hơn đáng kể so với năm 2025, nên tỷ lệ giải ngân tháng đầu năm khó tránh khỏi thấp hơn khi so sánh tương đối.

Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cao, đầu tư công tiếp tục được kỳ vọng là “đầu kéo” của nền kinh tế. Tuy nhiên, theo các chuyên gia kinh tế nhận định, để nguồn lực gần 1 triệu tỷ đồng thực sự phát huy hiệu quả, điều quan trọng không chỉ là quy mô vốn, mà là tốc độ, chất lượng và kỷ luật giải ngân. Những tháng đầu năm 2026 chính là “phép thử” cho quyết tâm và năng lực thực thi của cả hệ thống.

Đáng chú ý, hiện có 4 bộ, ngành và 13 địa phương đạt mức giải ngân bằng hoặc cao hơn bình quân chung cả nước, trong đó có Bộ Công thương, Bộ Tư pháp, TP. Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ… Nhưng bên cạnh đó, vẫn còn 28 bộ, ngành và 21 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới mức bình quân, thậm chí có bộ, ngành và địa phương chưa giải ngân.

Nguyên nhân chủ yếu được xác định là do các đơn vị đang tập trung hoàn thiện thủ tục đầu tư, phân bổ chi tiết kế hoạch vốn trong tháng 1, khiến nhiều dự án chưa đủ điều kiện phát sinh khối lượng để thanh toán.

“Điểm nghẽn” quen thuộc, yêu cầu giải pháp quyết liệt hơn

Từ thực tiễn giải ngân những năm gần đây, đặc biệt là năm 2025 vừa qua, các “điểm nghẽn” quen thuộc tiếp tục được nhận diện như: chậm giải phóng mặt bằng; thiếu vật liệu xây dựng; vướng mắc cơ chế chính sách; năng lực tổ chức thực hiện chưa đồng đều, nhất là tại cấp cơ sở khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Để khắc phục, Chính phủ và Bộ Tài chính đã sớm ban hành nhiều văn bản đôn đốc, hướng dẫn, trong đó yêu cầu các bộ, ngành, địa phương rà soát, điều chỉnh phương án phân bổ vốn, nhập đầy đủ dữ liệu trên Hệ thống thông tin quốc gia về đầu tư công và trên TABMIS (hệ thống thông tin quản lý ngân sách và kho bạc), bảo đảm đủ điều kiện giải ngân.

Một điểm nhấn quan trọng được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đề cập đến nhiều lần là yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phát huy vai trò người đứng đầu, gắn kết quả giải ngân với đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ, thi đua khen thưởng. Đồng thời, xây dựng kế hoạch giải ngân chi tiết theo tháng, quý cho từng dự án và coi đó là “thước đo” trách nhiệm của từng cấp, từng ngành.

Có thể thấy, năm 2026 là năm nhiều chính sách mới đồng loạt có hiệu lực ngay từ đầu năm, đòi hỏi các bộ, ngành phải chủ động rà soát, kịp thời tháo gỡ các vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện. Đặc biệt, để phấn đấu mục tiêu tăng trưởng cả nước đạt từ 10% trở lên trong năm này, theo Bộ Tài chính, các bộ, ngành, địa phương cần nghiêm túc rút kinh nghiệm, khắc phục các tồn tại, hạn chế đã được nhận diện từ quá trình thực hiện các dự án trong năm 2025, áp dụng triển khai các giải pháp đột phá mạnh mẽ và quyết liệt hơn nữa trong quản lý và sử dụng vốn đầu tư công, đẩy nhanh tiến độ giải ngân ngay từ những tháng đầu năm, nhất là các dự án quan trọng quốc gia, các công trình trọng điểm và các chương trình mục tiêu quốc gia.

Đặc biệt đối với các dự án quan trọng quốc gia, nhất là hạ tầng giao thông, Bộ Tài chính kiến nghị các bộ, ngành, địa phương phải tranh thủ tối đa điều kiện thời tiết thuận lợi đầu năm, đẩy nhanh tiến độ thi công, chuẩn bị đầu tư các dự án lớn như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, các tuyến đường sắt kết nối khu vực.

Đối với công tác nghiệm thu, thanh toán vốn, Bộ Tài chính cũng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương triển khai thực hiện theo Nghị định số 254/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định về quản lý, thanh toán, quyết toán dự án sử dụng vốn đầu tư công. Phát huy tối đa những quy định mới về phân cấp, phân quyền, tút gọn thủ tục, đơn giản hồ sơ thanh toán để giải ngân vốn đầut ư công đúng quy định; lập hồ sơ thanh toán ngay đối với khối lượng hoàn thành đã được nghiệm thu, tránh dồn vào thời điểm cuối tháng và cuối năm. Đối với số vốn đã đủ điểu kiện phân bổ chi tiết, các bộ, ngành, địa phương khẩn trương thực hiện nhập dự toán trên Tabmis theo thời hạn quy định, đảm bảo dự toán để giải ngân cho dự án.

Đồng thời, Bộ Tài chính cũng lưu ý Kho bạc Nhà nước kiểm soát chặt chẽ việc tạm ứng và thu hồi tạm ứng theo quy định, đảm bảo chất lượng giải ngân, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, đóng góp tỷ lệ tăng trưởng trong kế hoạch năm 2026.

Theo TBTCVN