Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thứ (Đà Nẵng) đưa tiễn 9 người con ra trận rồi chờ đợi ngày đất nước hòa bình. Mẹ bày 9 bộ bát đũa ngay ngắn trên mâm cơm, nhưng không một người con nào trở lại.

Trong chương trình “Tổ quốc trong tim” tại TPHCM, hình ảnh Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thứ (1904-2010) ngồi bên mâm cơm, trước mặt là 9 bộ bát đũa dành cho 9 người con trai đã hy sinh khiến nhiều người nghẹn ngào. Hơn 20 năm sau ngày bức ảnh được chụp, câu chuyện về mâm cơm có 9 chỗ ngồi ấy vẫn khiến những người biết đến không khỏi day dứt.

Bức ảnh "Đợi con về" do nhà báo Trần Hồng ghi hình Mẹ Thứ bên 9 bộ bát đũa dành cho 9 người con trai đã hy sinh (Ảnh: Nhà báo Trần Hồng).

Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thứ, quê xóm Rừng, khối Thanh Quýt, phường Điện Thắng Trung, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam cũ, nay thuộc phường An Thắng, thành phố Đà Nẵng.

Mẹ có 12 người con, gồm 11 người con trai và 1 con gái. Trong đó 9 người con trai, 1 con rể và 2 cháu ngoại đã lần lượt hy sinh trong chiến tranh. Con gái duy nhất là bà Lê Thị Trị cũng là Mẹ Việt Nam anh hùng, có chồng và 2 con là liệt sĩ.

Trong căn nhà của mẹ Thứ ở xóm Rừng, 12 Bằng Tổ quốc ghi công được treo trang trọng. Bên dưới là bàn thờ 9 người con trai nghi ngút khói hương. Ngôi nhà do ông Lê Tự Hiệp (SN 1971, cháu nội của Mẹ) chăm nom. Với ông, đây không chỉ là ngôi nhà để sống mà còn là nơi lưu giữ ký ức về bà nội và những người chú, bác đã mãi mãi nằm lại chiến trường.

Ngôi nhà của Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thứ (Ảnh: Hoài Sơn).

Nói đến bà nội, giọng ông Hiệp chậm lại. Những câu chuyện về mẹ Thứ đã được ông nghe từ nhỏ, nhưng càng lớn, càng thấm thía sự hy sinh mà bà đã trải qua. Năm tháng chiến tranh, Mẹ vừa nuôi con trong cảnh nghèo khó, vừa cùng gia đình che chở cho bộ đội.

Trong khu vườn, Mẹ đào 5 căn hầm, dùng cây cối và đàn bò để ngụy trang. Hàng trăm cán bộ, chiến sĩ, du kích từng được gia đình Mẹ che chở. Ban đêm, một ngọn đèn được Mẹ thắp bên bàn thờ như ám hiệu báo hiệu khu vực an toàn để bộ đội hoạt động.

Ngày các con lên đường nhập ngũ, Mẹ động viên, nhưng có lẽ không người mẹ nào có thể hình dung được rằng những lần tiễn biệt ấy sẽ trở thành những lần cuối cùng. 9 người con trai, 1 con rể và 2 cháu ngoại đã lần lượt hy sinh.

Bức ký họa chân dung mẹ Thứ (Ảnh: Hoài Sơn).

Ông Hiệp kể năm 1994, mẹ Thứ được Chủ tịch nước và Quốc hội trao tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng. Những năm cuối đời, Mẹ sống cùng con gái ở quê, sau đó chuyển ra Đà Nẵng. Mẹ qua đời năm 2010, hưởng thọ 106 tuổi.

Trong câu chuyện về bà nội, ông Hiệp nhớ nhất bức ảnh được chụp vào năm 2001. Hôm ấy, Đại tá Trần Hồng (nhà báo được biết đến là người từng ghi lại nhiều hình ảnh về Đại tướng Võ Nguyên Giáp và các Mẹ Việt Nam anh hùng), đến thăm và bắt gặp mẹ Thứ ngồi trước mâm cơm cúng.

Mẹ ngồi trước mâm cơm cúng có 9 bộ bát đũa được bày ngay ngắn, dành cho 9 người con trai. Trong bức ảnh không có những giọt nước mắt, chỉ có người mẹ già ngồi cô đơn trước mâm cơm. Chính sự bình lặng nhưng vĩ đại ấy khiến hình ảnh khiến người xem không khỏi nghẹn ngào.

Ông Hiệp nhớ lại khi ấy Đại tá Trần Hồng đưa máy ảnh lên ghi lại khoảnh khắc. Sau đó, ông Hồng viết về bức ảnh cùng lời kể: “Bà bảo tôi rằng bà vẫn đợi nó về. 9 thằng chắc chắn có một thằng về với tôi, chắc chắn thế”.

Theo ông Hiệp, những khoảnh khắc ấy như một phần đặc biệt trong câu chuyện về bà nội. Với ông, bức ảnh không chỉ cho thấy nỗi đau của Mẹ mà còn cho thấy một tình mẫu tử mà chiến tranh không thể lấy đi.

Nơi thờ tự mẹ Thứ cùng chồng và 9 người con trai là liệt sĩ (Ảnh: Hoài Sơn).

Bức ảnh sau đó được nhiều người biết đến và trở thành nguồn cảm hứng để Đại tá, nhạc sĩ Doãn Nho viết ca khúc “Người mẹ Quảng Nam” với lời nhạc: “Chín bát hương, chín khúc ruột tái tê, chín con ra đi không một đứa trở về. Giọt lệ chảy dài như dòng sông quê mẹ. Nỗi đau chất chồng cao tựa Trường Sơn…”.

Trong hồi tưởng của Mẹ Việt Nam anh hùng Lê Thị Trị được lưu tại khu Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng, có viết: "Lúc mẹ (tức mẹ Thứ) còn sống, mỗi khi tới kỳ giỗ chạp của các con hay ngày Tết, ngày thương binh liệt sĩ, Mẹ đều lọ mọ (hành động chậm chạp, nhưng chịu khó) chống gậy đến bàn thờ thắp 9 ngọn nến, 9 nén hương và xếp 9 cái bát, 9 đôi đũa bên mâm cơm để gọi các con về với Mẹ…".

"Lại có những đêm Mẹ thiếp đi trong cơn mê, mẹ như thấy các con về rồi choàng tỉnh dậy, nước mắt lưng tròng đến trước bàn thờ gọi tên từng người con yêu quý và thắp 9 nén hương để tưởng nhớ các con…”, Mẹ Việt Nam anh hùng Lê Thị Trị viết.

Sự hy sinh của Mẹ thật quá vĩ đại

Những ngày tháng 9, khi cả nước hướng về Kỷ niệm 81 năm ngày Quốc khánh, khu Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng ở phường Quảng Phú, thành phố Đà Nẵng đón nhiều người từ khắp nơi về dâng hương.

Trong không gian tưởng niệm, những câu chuyện và kỷ vật về Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thứ được gìn giữ trang trọng. Nhiều người đứng thật lâu trước những dòng tư liệu về cuộc đời Mẹ.

Chữ "đất nước" được chiếu lên như người Mẹ Việt Nam anh hùng đang ôm trọn đất nước vào lòng (Ảnh: Hoài Sơn).

Có người lặng im, có người đưa tay lau nước mắt. Những kỷ vật nhỏ bé phía sau lớp kính như kéo người xem trở về một thời chiến tranh, nơi sự mất mát hiện hữu trong từng gia đình.

Chị Phạm Nguyễn Thùy Duyên (25 tuổi, trú xã Tam Xuân, thành phố Đà Nẵng) đã có 3 lần đến viếng khu tượng đài. Thế nhưng, lần trở lại này, chị vẫn không khỏi nghẹn ngào. “Chỉ cần người mẹ mất đi một đứa con đã là nỗi đau quá lớn. Vậy mà mẹ Thứ đã tiễn lần lượt 9 con trai, 1 con rể, 2 người cháu ra chiến trường rồi mãi mãi không trở về. Sự hy sinh của Mẹ thật quá vĩ đại”, chị Duyên nói.

Theo ông Nguyễn Xuân Hà, Bí thư Đảng ủy phường An Thắng, Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thứ là biểu tượng huyền thoại của tinh thần yêu nước và đức hy sinh.

Khăn của Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thứ đang được trưng bày (Ảnh: Hoài Sơn).

Ông Hà cũng nhấn mạnh chính quyền địa phương luôn xem việc chăm lo gia đình chính sách là đạo lý thiêng liêng, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, giáo dục truyền thống yêu nước, tiếp thêm động lực để các thế hệ hôm nay tiếp tục cống hiến, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Ông Nguyễn Văn Hiệu, Phó Chủ tịch UBND phường Quảng Phú, cho biết khu Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng là một “địa chỉ đỏ”, nơi người dân cả nước hướng về để tri ân những hy sinh bất khuất của dân tộc.

Dantri.com.vn