Công đoàn của Samsung Electronics hiện yêu cầu dỡ bỏ giới hạn đối với tiền thưởng theo hiệu quả công việc, đồng thời đề xuất mức chi trả tương đương 15% lợi nhuận hoạt động, ước tính khoảng 45 nghìn tỷ won (31 tỷ USD). Nếu các cuộc đàm phán thất bại, công đoàn dự kiến sẽ phát động đình công vào ngày 21/5, bắt đầu bằng một cuộc biểu tình gần nơi ở của Chủ tịch Lee Jae-yong tại quận Yongsan, Seoul.

Theo các chuyên gia, mối lo hiện nay không chỉ xoay quanh lợi nhuận của Samsung, mà còn liên quan tới sự ổn định của hệ sinh thái công nghệ toàn cầu đang ngày càng phụ thuộc vào chip AI.

Rủi ro sản xuất và mối lo nguồn cung toàn cầu

Những lo ngại về nguy cơ gián đoạn nghiêm trọng xuất phát từ quy mô hoạt động khổng lồ của Samsung. Theo các ước tính trong ngành, việc dừng hoàn toàn các nhà máy sản xuất chip có thể khiến công ty thiệt hại hàng chục tỷ won mỗi phút, tương đương khoảng 677 triệu USD mỗi ngày.

Nhân viên Samsung xuống đường biểu tình trong năm 2024.

Tuy nhiên, tác động thực tế đến sản lượng có thể không nghiêm trọng như các con số gây chú ý ban đầu.

“Mức độ tự động hóa của các dây chuyền sản xuất hiện vào khoảng 90%, vì vậy tác động trực tiếp từ cuộc đình công có thể vẫn nằm trong tầm kiểm soát. Các khách hàng đều hiểu rõ điều này”, một cựu kỹ sư bán dẫn cho biết với điều kiện giấu tên.

Khác với những ngành công nghiệp thâm dụng lao động, các nhà máy sản xuất bán dẫn được thiết kế để vận hành liên tục với mức độ can thiệp của con người tối thiểu, giúp chúng có khả năng chống chịu tốt hơn trước các đợt ngừng việc.

Dù vậy, ngay cả những hành động đình công mang tính hạn chế cũng đã ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động. Trong một cuộc biểu tình xuyên đêm gần đây với sự tham gia của khoảng 40.000 thành viên công đoàn tại khu phức hợp sản xuất chip Pyeongtaek của Samsung ở tỉnh Gyeonggi, các nhà máy sản xuất chip nhớ ghi nhận hiệu suất giảm 18,4%, trong khi các dây chuyền đúc chip giảm mạnh tới 58,1% trong ca làm việc đó, theo phía công đoàn.

Thời điểm xảy ra tranh chấp đặc biệt nhạy cảm khi thị trường bán dẫn toàn cầu đang đối mặt với tình trạng nguồn cung eo hẹp, đặc biệt đối với các dòng bộ nhớ tiên tiến phục vụ máy chủ và bộ tăng tốc AI.

Samsung hiện đóng vai trò trung tâm trong hệ sinh thái này cùng với các đối thủ như TSMC và SK hynix. Bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào, dù chỉ ở mức độ cục bộ, cũng có nguy cơ khiến những nút thắt nguồn cung hiện hữu trở nên nghiêm trọng hơn.

Công ty chứng khoán KB Securities ước tính một cuộc đình công có thể làm gián đoạn khoảng 3% nguồn cung chip nhớ toàn cầu.

Các đối thủ có hưởng lợi?

Dù vậy, những lo ngại cho rằng các đối thủ như SK hynix hay TSMC có thể nhanh chóng tận dụng khó khăn của Samsung có thể đã bị phóng đại.

Theo ông Kim Yang-paeng, phần lớn sản lượng của Samsung gắn với các hợp đồng cung ứng dài hạn, trong khi lượng hàng tồn kho dự trữ trên toàn chuỗi cung ứng có thể giúp hấp thụ các cú sốc ngắn hạn.

“Trong ngắn hạn, khách hàng rất khó thay đổi nhà cung cấp một cách đột ngột do bị ràng buộc bởi các hợp đồng hiện có cũng như quy trình thẩm định”, ông Kim nhận định.

Năng lực sản xuất bán dẫn tiên tiến hiện cũng gần như đã kín công suất, khiến các đối thủ khó có khả năng hấp thụ ngay những thay đổi bất ngờ về nhu cầu.

Tuy nhiên, cách Samsung xử lý tranh chấp lần này có thể ảnh hưởng tới các hợp đồng trong tương lai, đặc biệt trong bối cảnh ổn định nguồn cung vẫn là ưu tiên hàng đầu của các khách hàng lớn như Nvidia và AMD.

“Các tập đoàn công nghệ lớn toàn cầu có thể bắt đầu cân nhắc những nhà cung cấp thay thế như TSMC nhằm phân tán rủi ro. Trong ngành bán dẫn, việc kiểm định và chứng nhận quy trình sản xuất mất rất nhiều thời gian và chi phí, nên một khi khách hàng đã chuyển sang đối tác khác thì sẽ rất khó kéo họ quay trở lại”, ông Song Heon-jae cho biết.

Thiệt hại trước mắt có thể nằm ở lợi nhuận. Citigroup ước tính việc đáp ứng các yêu cầu của công đoàn có thể khiến dự báo lợi nhuận hoạt động của Samsung trong giai đoạn 2026-2027 giảm khoảng 10-11%.

“Miếng bánh” AI giờ ra sao?

Cuộc tranh chấp cũng phản ánh cuộc tranh luận rộng lớn hơn trong ngành bán dẫn về cách phân chia lợi ích từ làn sóng bùng nổ AI.

Công đoàn Samsung cho rằng mức thưởng hiện tại quá thấp và có thể thúc đẩy làn sóng nhân tài rời bỏ công ty để gia nhập SK hynix, doanh nghiệp đang nổi lên như một thế lực dẫn đầu trong lĩnh vực bộ nhớ AI.

“Ngay lúc này đã có những nhân viên lập nhóm học tập ngay từ khi mới gia nhập công ty để chuẩn bị chuyển sang SK hynix”, một nhân viên sản xuất chip của Samsung cho biết.

Tuy nhiên, nhiều nhà sản xuất chip khác lại áp dụng cơ chế đãi ngộ khác thay vì gắn trực tiếp tiền thưởng với lợi nhuận hoạt động hàng năm.

Năm ngoái, SK hynix đã dỡ bỏ giới hạn tiền thưởng hiệu suất thông qua một thỏa thuận lao động, bảo đảm cho nhân viên khoản thưởng gắn với 10% lợi nhuận hoạt động trong vòng một thập kỷ tới. Điều này đã dẫn tới các khoản chi trả đặc biệt lớn trong giai đoạn bùng nổ bộ nhớ AI.

Trong khi đó, các nhà sản xuất chip Mỹ như Nvidia lại phụ thuộc nhiều hơn vào chính sách thưởng bằng cổ phiếu và các khoản đãi ngộ dài hạn gắn với giá trị doanh nghiệp.

Tại Nvidia, giá cổ phiếu tăng vọt nhờ làn sóng AI đã giúp tài sản của nhân viên tăng mạnh. CEO Jensen Huang cũng nhiều lần nhấn mạnh rằng chế độ đãi ngộ nhân sự là một khoản đầu tư chiến lược.

Về phía Samsung, ban lãnh đạo cho rằng để duy trì vị thế dẫn đầu công nghệ, công ty cần tiếp tục đầu tư mạnh vào nghiên cứu và cơ sở vật chất.

Samsung dự kiến chi 110 nghìn tỷ won trong năm nay cho hoạt động nghiên cứu - phát triển (R&D) và đầu tư vốn nhằm củng cố vị thế dẫn đầu trong lĩnh vực bán dẫn AI.

“Việc phân bổ một tỷ lệ cố định từ lợi nhuận hoạt động có thể mang ý nghĩa tích cực về mặt tạo động lực cho nhân viên. Tuy nhiên, các tiêu chí đánh giá cần được thiết kế tinh vi hơn”, ông Kim Yong-jin nhận định.

Vietnamfinance.vn