"Khát" nhân lực trầm trọng

Tại một trong những công trình lớn nhất Thủ đô - "Siêu dự án" Khu đô thị thể thao Olympic, thời gian qua, các nhà thầu liên tục đăng tuyển nhân công với mức lương cao. Các nhà thầu lớn như Newtecons hay UDIC cho biết, để phục vụ đẩy nhanh tiến độ dự án, doanh nghiệp cần hàng nghìn lao động tức thì.

Trong đó, nhà thầu Newtecons hiện có khoảng 15.000 nhân công nhưng cho biết, vẫn cần tuyển thêm khoảng 5.000 lao động cho các dự án sắp tới. Tương tự, UDIC với khoảng 10.000 công nhân cũng đứng trước nguy cơ thiếu hụt nhân lực khi khối lượng công việc dự kiến tăng gấp 1,5 - 2 lần trong thời gian tới.

Từ đầu tháng 5/2026, Tập đoàn VinGroup đã đăng tuyển thêm 20.000 lao động phục vụ "Siêu dự án" Khu đô thị thể thao Olympic. Các vị trí tổ trưởng công nhân và lái máy khoan được chào mức thu nhập từ 55 - 65 triệu đồng/tháng. Các vị trí khác như lái cẩu bánh xích, lái máy xúc, thợ hàn, thợ điện cũng có mức lương dao động 30 - 38 triệu đồng/tháng.

Các đại dự án trên địa bàn Hà Nội thu hút hàng trăm nghìn lao động từ phổ thông cho tới chất lượng cao. (Ảnh: Vincons).

Đáng chú ý, vừa qua, Công ty Vincons (thuộc Tập đoàn Vingroup) trước đây cũng triển khai kế hoạch tuyển dụng khoảng 100.000 lao động trong lĩnh vực xây dựng tại nhiều tỉnh, thành trên cả nước. Điều này cho thấy, nhu cầu nhân lực xây dựng giai đoạn này vô cùng lớn.

Ông Phạm Văn Khôi, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty CP Đầu tư và Xây dựng giao thông Phương Thành cho biết, tình trạng khan hiếm lao động đang đẩy chi phí nhân công ngành Xây dựng tăng mạnh, khiến nhiều nhà thầu đối mặt nguy cơ thua lỗ.

Hiện nay, doanh nghiệp của ông Khôi đang tham gia một số gói thầu tại một số dự án như xây dựng cầu Tứ Liên (phường Hồng Hà), nút giao Tứ Hiệp (dự án Đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối đường Pháp Vân - Cầu Giẽ với đường Vành đai 3).

Đồng thời, doanh nghiệp này cũng đang làm chủ dự án công trình hỗn hợp, thương mại dịch vụ, văn phòng cho thuê và khách sạn Hanoi ParkRoyal Hotel (phường Cầu Giấy).

Việc thiếu hụt nhân lực xây dựng, đẩy chi phí nhân công lên cao đã tạo áp lực mạnh đối với nhà thầu. (Trong ảnh là công trường dự án cầu Trần Hưng Đạo, phường Hồng Hà, TP Hà Nội). Ảnh: Kế Toại.

Ông Khôi cho biết, theo khảo sát của doanh nghiệp, mức lương cán bộ quản lý hiện dao động 30 - 40 triệu đồng/tháng, nhưng có doanh nghiệp sẵn sàng trả tới 70 - 80 triệu đồng/tháng. Công nhân cầu đường từ mức khoảng 25 triệu đồng/tháng nay tăng lên 35 - 40 triệu đồng/tháng.

Trong khi đó, thợ hàn và lao động phổ thông được trả từ 700.000 đồng đến 1 triệu đồng/ngày, cao gấp nhiều lần đơn giá định mức.

Ông Khôi cho rằng, một số doanh nghiệp đang cạnh tranh lao động bằng cách đưa ra mức đãi ngộ vượt trội, trực tiếp đến công trường tuyển người, gây xáo trộn nguồn nhân lực và làm méo mó thị trường lao động xây dựng.

Bên cạnh đó, dù doanh nghiệp đã liên kết với các trường nghề để đào tạo và tuyển dụng, nguồn cung lao động vẫn không đáp ứng nhu cầu. Các thủ tục liên quan đến chi trả nhân công, quyết toán thuế và quản lý lao động thời vụ cũng đang gây nhiều khó khăn cho doanh nghiệp.

Ông Tráng cho biết, do là doanh nghiệp nhỏ, nhận thầu trọn gói theo kiểu "lời ăn, lỗ chịu", nên gánh nặng chi phí nhân công đang khiến doanh nghiệp rơi vào cảnh khó khăn, càng làm càng lỗ. Ngoài ra, cộng với việc giá vật liệu xây dựng tăng cao, khiến các nhà thầu nhỏ không dám nhận việc hoặc hoạt động cầm chừng.

Thực trạng "khát" nhân công cũng khiến nhiều nhà thầu nhỏ, trung bình rơi vào cảnh tiến thoái lưỡng nan, hoạt động cầm chừng. Chia sẻ với PV, ông Lê Trọng Tráng, Giám đốc Công ty CP Kiến trúc xây dựng và thương mại Phú Cường (phường Hà Đông) cho biết, doanh nghiệp đang chật vật xoay xở cân đối chi phí nhân công.

Hiện nay, mức thuê khoán trung bình nhân công một ngày khoảng 800 nghìn đồng/ngày, chưa kể bao ăn ở. Trong khi đó, với vị trí kỹ sư, doanh nghiệp phải trả ở mức 20 - 30 triệu đồng/tháng, chưa bao gồm các khoản phụ cấp, chế độ khác theo quy định của pháp luật.

Khoảng trống nhân lực chất lượng cao

Số liệu từ Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC) cho thấy, mỗi năm ngành Xây dựng cần bổ sung khoảng 400 - 500 nghìn lao động và quy mô lực lượng lao động có thể đạt 12 - 13 triệu người vào năm 2030.

Đáng nói, nghiên cứu thực tế chỉ ra rằng, 75% lao động hiện nay vẫn mang tính thời vụ, chưa được đào tạo bài bản. Điều này ảnh hưởng đáng kể đến năng suất cũng như chất lượng thi công.

Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch VACC: "Nhiều doanh nghiệp không dám nhận thêm dự án vì thiếu nhân lực".

Nói về câu chuyện nhà thầu "khát" nhân lực, ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch VACC cho biết, tình trạng này đã và đang tạo áp lực rất lớn lên các doanh nghiệp xây dựng. Theo ông Hiệp, có những dự án cần triển khai gấp, nhà thầu đành "nhắm mắt" chi trả từ 1 - 1,5 triệu đồng mỗi ngày cho công nhân để kịp tiến độ bàn giao.

"Trong bối cảnh chi phí đầu vào đồng loạt tăng, nhiều doanh nghiệp buộc phải đàm phán lại hợp đồng hoặc giãn tiến độ, nhưng đây chỉ là giải pháp tạm thời. Nhiều nhà thầu cho biết, dù khối lượng công việc tăng nhanh nhưng vẫn gặp khó trong tuyển dụng lao động tay nghề cao, thậm chí có doanh nghiệp không dám nhận thêm dự án vì thiếu nhân lực", ông Hiệp cho hay.

Trao đổi với PV, PGS.TS Bùi Phú Doanh, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Xây dựng Hà Nội cho biết, thẳng thắn mà nói, tình trạng này là có thật và chúng tôi cảm nhận rõ qua chính phản hồi từ các doanh nghiệp đối tác của trường.

"Nhiều đơn vị từ tổng thầu thi công đến ban quản lý dự án, từ công ty tư vấn thiết kế đến các nhà thầu chuyên ngành liên tục hỏi chúng tôi rằng năm nay trường có bao nhiêu sinh viên ra trường, có thể giới thiệu được không, thậm chí có đơn vị đề nghị tiếp cận sinh viên ngay từ năm thứ 3, thứ 4. Điều đó nói lên tất cả thực trạng "khát" nhân lực xây dựng", PGS.TS Bùi Phú Doanh nói.

Về nguyên nhân, PGS.TS Bùi Phú Doanh nhận định, các dự án hạ tầng lớn đang được đẩy nhanh tiến độ đồng loạt như đường vành đai, cao tốc, đường sắt đô thị, hạ tầng kỹ thuật đô thị… tạo ra nhu cầu nhân lực cực lớn trong một thời gian rất ngắn.

Trong khi đó, đào tạo đại học có độ trễ nhất định, không thể "tăng tốc" ngay lập tức như sản xuất hàng hóa.

Bên cạnh đó, thị trường xây dựng bây giờ không chỉ cần kỹ sư theo nghĩa truyền thống. Doanh nghiệp cần người vừa nắm vững kỹ thuật, vừa biết BIM, biết quản trị tiến độ, đọc được bản vẽ quốc tế, giao tiếp được với đối tác nước ngoài.

Đó là một chuẩn năng lực tích hợp mà không phải sinh viên nào cũng đáp ứng ngay khi ra trường.

PGS.TS Bùi Phú Doanh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Xây dựng Hà Nội

Tuy nhiên, PGS.TS Bùi Phú Doanh cho rằng, nhìn ở góc độ khác, thì đây cũng là tín hiệu tích cực. Số liệu tuyển sinh 5 năm qua của Trường Đại học Xây dựng Hà Nội cho thấy, sức hút với nhóm ngành Xây dựng vẫn rất rõ. Riêng ngành kỹ thuật xây dựng đã có gần 6.500 sinh viên chính quy nhập học trong giai đoạn 2020 - 2024.

Người trẻ vẫn chọn ngành này, thị trường vẫn cần, vấn đề là làm sao để đào tạo bắt kịp thực tiễn nhanh hơn. Đó là bài toán mà các trường kỹ thuật như Đại học Xây dựng Hà Nội phải giải quyết, không thể né tránh.

"Chúng tôi coi doanh nghiệp là đối tác đào tạo, không đơn thuần là nơi nhận sinh viên thực tập. Nhiều doanh nghiệp đang cùng chúng tôi xây dựng chuẩn đầu ra, tham gia hội đồng đánh giá đồ án tốt nghiệp, đặt hàng nghiên cứu ứng dụng. Chúng tôi đặc biệt chú trọng hỗ trợ sinh viên tiếp cận việc làm một cách chủ động từ sớm. Ngày hội việc làm, diễn đàn kết nối doanh nghiệp, tư vấn nghề nghiệp... những hoạt động này không chỉ tổ chức cho sinh viên năm cuối mà hướng đến cả sinh viên năm 3. Trên thực tế, nhiều em đã được doanh nghiệp "chốt" tuyển dụng trước khi bảo vệ tốt nghiệp", PGS.TS Bùi Phú Doanh thông tin.