Từ di sản ngàn năm đến các sản phẩm số, từ lễ hội truyền thống đến không gian sáng tạo đương đại, Hà Nội đang từng bước khẳng định vị thế của một đô thị năng động - nơi công nghiệp văn hóa và công nghiệp sáng tạo trở thành động lực phát triển bền vững.

Biến di sản thành “tài nguyên mềm” của tăng trưởng

Hà Nội sở hữu kho tàng di sản phong phú với 6.489 di tích lịch sử, văn hóa, gần 1.793 di sản văn hóa phi vật thể được kiểm kê, 6 di sản vật thể và phi vật thể được UNESCO vinh danh, 22 di tích và cụm di tích quốc gia đặc biệt, 1.165 di tích cấp quốc gia, 1.600 di tích cấp thành phố, 59 di sản thuộc Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, cùng 351 bảo vật quốc gia và hệ thống làng nghề, nghệ nhân đông đảo.

Trong nhiều năm, những giá trị ấy được gìn giữ như phần hồn của Thủ đô. Nhưng trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế sáng tạo bùng nổ, di sản còn được nhìn nhận như một “tài nguyên mềm” - nền tảng để phát triển công nghiệp văn hóa.

Việc ứng dụng công nghệ vào bảo tồn và phát huy giá trị di sản đang tạo ra những thay đổi rõ rệt.

Tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, “Việt Nam diệu sử” được xây dựng dựa trên công nghệ thực tế tăng cường (AR) kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI), mang đến cho du khách trải nghiệm tương tác trực tiếp với không gian văn hóa - lịch sử. Với chiếc điện thoại thông minh hoặc máy tính bảng, du khách tham quan Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám có thể “xuyên không” trở về tham dự một kỳ thi tuyển chọn nhân tài hay trải nghiệm cảm giác đỗ đạt, cưỡi ngựa về làng “vinh quy bái tổ".

Với “Việt Nam diệu sử”, mỗi điểm trải nghiệm được trang bị đầy đủ thiết bị hiện đại với iPad và màn hình hiển thị chuyên dụng (Ảnh: TN)

Hoàng thành Thăng Long mới đây ra mắt vở “Kinh đô Thăng Long” bằng công nghệ 3D mapping và Không gian trải nghiệm số tại Khu di sản. Lấy cảm hứng từ những dấu ấn tiêu biểu của triều đại nhà Lý - triều đại khai sáng Thăng Long, chương trình tái hiện một giai đoạn lịch sử huy hoàng, nơi đặt nền móng cho bản sắc văn hóa và tâm linh của dân tộc.

Không gian trải nghiệm hấp dẫn (Ảnh: Hoàng Thành)

Điểm nhấn trung tâm là màn trình chiếu 3D mapping quy mô lớn lấy bối cảnh di tích Đoan Môn, đưa khán giả bước qua “cổng thời gian” trở về năm 1009. Xuyên suốt chương trình, những lát cắt lịch sử như “Thiên mệnh rồng bay”, “Hộ quốc an dân” hay “Dấu ấn di sản triều Lý” được thể hiện sống động qua sự kết hợp giữa âm thanh, ánh sáng và không gian kiến trúc thực cảnh, vượt xa các định dạng phim tư liệu truyền thống.

Với “Âm vang triều Lý”, Thông qua công nghệ thực tế ảo VR360, toàn bộ không gian cung đình và các bảo vật như tượng Phật, bia đá Văn Miếu, chuông chùa Một Cột được số hóa với độ phân giải siêu cao, cho phép người xem quan sát từng chi tiết tinh xảo của nghệ thuật điêu khắc và tạo hình thời Lý. Khách tham quan có thể hoàn toàn đắm chìm vào không gian 3D tái hiện kiến trúc và đời sống cung đình triều Lý một cách chân thực nhất.

Công nghệ đưa di sản gần với đời sống hơn (Ảnh: Hoàng Thành)

Trong chuỗi chương trình chào đón năm mới 2026, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội phối hợp với Công ty Vietsoftpro và các đơn vị liên quan ra mắt Không gian triển lãm số “Hà Nội rạng rỡ - Ánh sáng và Di sản” tại Nhà triển lãm 93 Đinh Tiên Hoàng (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội).

Khi công nghệ kết nối di sản, lượng khách tham quan tăng đáng kể, đặc biệt là nhóm khách trẻ và khách quốc tế. Những trải nghiệm thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), trình chiếu mapping 3D… không chỉ làm mới cách tiếp cận lịch sử mà còn kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng chi tiêu du lịch.

Thực tế cho thấy, công nghệ đang trở thành “cầu nối” giữa quá khứ và hiện tại. Di sản không còn là không gian tĩnh, mà trở thành trải nghiệm đa chiều. Đây chính là nền tảng quan trọng để Hà Nội hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng du lịch từ 10 - 15% theo tinh thần các nghị quyết phát triển công nghiệp văn hóa.

Xây dựng “Hub thử nghiệm” sáng tạo của khu vực

Trong hệ sinh thái ấy, Công ty Cổ phần Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội nổi lên như một hạt nhân kết nối sáng tạo, công nghệ và văn hóa.

Tiến sĩ Trần Quang Hưng - Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội chia sẻ: “Chúng tôi định hướng Trung tâm trở thành một "hub thử nghiệm" về công nghệ, công nghiệp sáng tạo và mô hình kinh doanh mới của toàn cầu, nơi các mô hình được kiểm thử tại Việt Nam trước khi mở rộng ra thị trường”.

Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội Trần Quang Hưng chia sẻ về hoạt động của Trung tâm

Theo định vị này, Hà Nội không chỉ là nơi ứng dụng công nghệ, mà còn là không gian phát triển các nền kinh tế dựa trên dữ liệu, trên mô hình sáng tạo và văn hóa của Thủ đô. Các dự án về AR/VR tái hiện lịch sử Hà Nội, phát triển phim số, trò chơi điện tử, nghệ thuật kỹ thuật số… được xem là những “bài kiểm thử” giàu tiềm năng.

Điểm đáng chú ý là các sản phẩm sáng tạo không tách rời bản sắc dân tộc. Ngược lại, chính chất liệu văn hóa Hà Nội từ truyền thuyết, kiến trúc, nghệ thuật dân gian đến phong cách sống thanh lịch trở thành nguồn cảm hứng cốt lõi.

“Giữ gìn bản sắc dân tộc và sử dụng chính những chất liệu văn hóa ấy làm nguồn lực phát triển trong giai đoạn mới” đó là nguyên tắc xuyên suốt trong định hướng của Trung tâm.

Thông qua hoạt động ươm tạo, cố vấn, kết nối nghệ sĩ với doanh nghiệp, Trung tâm góp phần hình thành chuỗi giá trị văn hóa hoàn chỉnh: Từ ý tưởng - sản xuất - thương mại hóa - quảng bá quốc tế. Khi ý tưởng sáng tạo được đặt trong hệ sinh thái hỗ trợ bài bản, khả năng thành công và lan tỏa sẽ cao hơn rất nhiều.

Hà Nội - điểm đến của kinh tế dữ liệu và sáng tạo văn hóa

Trong xu thế toàn cầu, nhiều đô thị phát triển đang chuyển dịch từ mô hình tăng trưởng dựa vào tài nguyên hữu hình sang tài nguyên tri thức, dữ liệu và sáng tạo. Hà Nội cũng không nằm ngoài xu hướng ấy.

Khi các dữ liệu về di sản, du lịch, hành vi tiêu dùng được số hóa và phân tích hiệu quả, thành phố có thể xây dựng những sản phẩm, dịch vụ phù hợp hơn với từng nhóm du khách. Công nghệ không chỉ nâng cao trải nghiệm, mà còn giúp quản lý, quảng bá và tối ưu nguồn lực.

Hà Nội trở nên sống động, có chiều sâu hơn thông qua công nghệ (Ảnh minh họa)

Các lễ hội thiết kế sáng tạo, sự kiện nghệ thuật đương đại, không gian sáng tạo tại khu phố cổ, khu công nghiệp cải tạo… đang khẳng định thương hiệu “Hà Nội - Thành phố sáng tạo”. Du khách quốc tế đến Thủ đô không chỉ để tham quan danh thắng, mà còn để tìm kiếm những trải nghiệm văn hóa mới mẻ, mang đậm dấu ấn địa phương.

Sự kết hợp giữa di sản và công nghệ đã chứng minh hiệu quả rõ rệt: Lượng khách tăng, thời gian lưu trú kéo dài, doanh thu dịch vụ gia tăng. Quan trọng hơn, hình ảnh Hà Nội được quảng bá theo cách hiện đại, gần gũi và dễ tiếp cận hơn với thế hệ toàn cầu hóa.

Công nghệ kéo gần quá khứ với hiện tại (Ảnh minh họa)

Tuy nhiên, phát triển công nghiệp văn hóa và sáng tạo không chỉ là câu chuyện kinh tế. Đó còn là hành trình khẳng định bản sắc. Khi Hà Nội biết kể câu chuyện của mình bằng ngôn ngữ công nghệ, bằng sản phẩm sáng tạo chất lượng cao, Thủ đô không chỉ giữ được hồn cốt ngàn năm Thăng Long mà còn mở ra không gian phát triển mới.

Hà Nội hôm nay vì thế không chỉ cổ kính trong ký ức, mà đang sống động trong từng dự án sáng tạo, từng sản phẩm số, từng trải nghiệm công nghệ gắn với di sản. Trong hành trình ấy, công nghiệp văn hóa, công nghiệp sáng tạo cùng những “hub thử nghiệm” như Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội đang góp phần định hình một Thủ đô vừa đậm đà bản sắc, vừa tiên phong trong kỷ nguyên số.

TTTĐ