Thị trường EU đứng đầu kim ngạch xuất khẩu của các ngành hàng chủ lực của Việt Nam như điện tử, máy thiết bị cơ khí, dệt may, da giày và cà phê… Do có lợi thế về thuế nhập khẩu từ Hiệp định EVFTA cùng các chi phí khác, khiến hàng hóa Việt Nam rơi vào tầm ngắm của các cơ chế bảo hộ.

Nhiều nhóm hàng gặp khó

Ông Trần Ngọc Quân, Tham tán thương mại, Trưởng cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Bỉ và EU cho biết, Ủy ban châu Âu (EC) liên tục ban hành các quy định sửa đổi (Quy định 2026/876 và 2026/840) liên quan đến mức dư lượng của các hoạt chất như acetamiprid, deltamethrin và các hợp chất đồng trên thực phẩm và thức ăn chăn nuôi.

Cùng đó, EU đã nhất trí mở rộng danh sách các mặt hàng áp dụng CBAM sang các sản phẩm hạ nguồn. Bên cạnh sắt thép, nhôm, xi măng, giờ đây các mặt hàng như ốc vít, bu lông, đồ dùng nhà bếp, thiết bị nông nghiệp, xe cơ giới và nồi hơi cũng sẽ phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về phát thải carbon.

“Đặc biệt là quy định về phá rừng (EUDR). EC hiện đang chuẩn bị áp dụng quy định này vào cuối năm 2026 với phạm vi sản phẩm được mở rộng sang cả cà phê hòa tan và một số sản phẩm từ dầu cọ. Dù có một số trường hợp loại trừ như da hay lốp xe tái chế, nhưng việc chuẩn bị hồ sơ tuân thủ sẽ là một gánh nặng chi phí không nhỏ cho các DN”, ông Quân lưu ý.

Sau 6 năm thực thi, Hiệp định EVFTA đang tạo ra lợi thế cạnh tranh cho hàng xuất khẩu Việt Nam, khi hầu hết mặt hàng đã được miễn thuế. Tuy nhiên, lợi thế này đang dần mất đi khi EU đang hoàn tất các FTA với các đối tác khác như Indonesia, Ấn Độ và khối Mercosur trong giai đoạn 2025-2026. Do đó, để tận dụng tối đa cơ hội từ EVFTA, Thương vụ Việt Nam tại Bỉ và EU đề xuất Chính phủ và các Bộ, ngành cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp.

Cụ thể là nâng tầm ngoại giao kinh tế, trong đó ưu tiên đẩy mạnh hình ảnh Việt Nam thông qua các chuyến thăm cấp nhà nước và làm việc cấp Bộ, để xây dựng thể chế, giải quyết vướng mắc phát sinh và thăm dò hợp tác trong các lĩnh vực mới như thương mại điện tử, kinh tế tuần hoàn và sản phẩm sinh học...

Các Bộ, ngành chủ động rà soát và cập nhật EVFTA; gia tăng hiện diện thương mại, khuyến khích DN thiết lập văn phòng, hệ thống kho bãi tại EU để chăm sóc khách hàng tốt hơn và đáp ứng các yêu cầu về vòng đời sản phẩm của thị trường bản địa. Đồng thời, tận dụng nguồn lực kiều bào, khai thác tối đa thế mạnh của cộng đồng DN Việt kiều tại châu Âu để làm cầu nối đưa hàng Việt vào các hệ thống phân phối sở tại.

Nhiều ngành hàng chủ lực của Việt Nam đang tận dụng lợi thế từ Hiệp định EVFTA

Kiểm soát các hành vi cản trở lợi ích từ EVFTA

Một vấn đề quan trọng được ông Trần Ngọc Quân đặt ra, đó là việc kiểm soát các hành vi cản trở lợi ích từ Hiệp định EVFTA. Khi Việt Nam có ưu đãi thuế quan tốt, nguy cơ về gian lận xuất xứ và chuyển tải hàng hóa bất hợp pháp là rất lớn.

“Những hành vi này không mang lại lợi ích thực chất cho nền kinh tế, còn góp phần gia tăng các biện pháp bảo hộ từ thị trường EU, gây thiệt hại nghiêm trọng cho những DN làm ăn chân chính. Thương vụ đề xuất và khuyến nghị, công tác quản lý chất lượng và kiểm soát gian lận thương mại phải được thực hiện chủ động và nghiêm ngặt ngay từ trong nước”, ông Quân đề nghị.

Trên thực tế, nếu thiếu sự liên kết và đồng thuận giữa các DN xuất khẩu, đặc biệt trong việc chia sẻ thông tin, dữ liệu và phối hợp hành động, cơ quan thương vụ và các DN liên quan rất khó có thể xử lý thành công các vụ việc phòng vệ thương mại, nhất là những vụ việc phức tạp tại các thị trường lớn như EU.

Khuyến nghị phát huy tính liên kết giữa các DN thông qua các hiệp hội ngành hàng trong việc ứng phó với các vụ kiện phòng vệ thương mại, ông Lương Hoàng Thái, Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) cho rằng, cộng đồng DN xuất khẩu cần năng cao hiểu biết pháp luật về phòng vệ thương mại, thông qua các hoạt động đào tạo, phổ biến quy định pháp luật của các thị trường xuất khẩu do Bộ Công Thương cùng các Bộ, ngành đơn vị liên qua tổ chức.

“Mục tiêu của các hành động này là giúp DN và địa phương nắm vững các quy định liên quan, chủ động nhận diện rủi ro và chuẩn bị phương án ứng phó từ sớm, sẵn sàng đáp ứng các chuẩn mực phát triển bền vững, sẵn sàng đối đầu với các biện pháp phòng vệ thương mại phức tạp trong giai đoạn mới, trên hành trình chinh phục thị trường EU của hàng hóa Việt Nam”, ông Thái nêu.

Theo số liệu từ Bộ Công Thương, tính đến hết tháng 5/2026, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đã phải đối mặt với tổng cộng 321 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại đến từ 27 thị trường khác nhau. Đáng chú ý, chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026, đã phát sinh 21 vụ việc mới, con số này gần bằng tổng số vụ việc của cả năm 2025 (23 vụ). Trong danh sách các thị trường gia tăng áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại, EU nổi lên như một địa bàn trọng điểm bên cạnh Hoa Kỳ, Canada và Mexico.

VOV