Ngành công nghiệp nội thất Việt Nam tăng trưởng vượt bậc trong thập kỷ qua để phục vụ các dự án khắp thế giới, ông Alexander Ziehe, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Đức tại Việt Nam (GBA), Phó Chủ tịch Đông Nam Á tập đoàn Hettich, nhận định.

Sự dịch chuyển này không còn dựa trên các yếu tố truyền thống. Dòng đơn hàng từ Ấn Độ và Indonesia đang chuyển hướng sang Việt Nam nhờ tiến bộ nhanh trong lĩnh vực kinh tế tuần hoàn. Ông Alexander Ziehe khẳng định: “Việt Nam đang thành công trong thị trường nội thất toàn cầu nhờ hành động nhanh và quyết liệt trong kinh tế tuần hoàn”.

Các rào cản thị trường quốc tế hiện nay mang tính bắt buộc thay vì khuyến khích. Chứng nhận sản phẩm trung hòa carbon trở thành yêu cầu không thể tránh khỏi đối với hàng nội thất xuất khẩu sang Mỹ, châu Âu hay Úc. Tại thị trường nội địa, đồ nội thất đóng vai trò then chốt giúp các nhà phát triển bất động sản đạt chứng chỉ LEED cho tòa nhà nhằm thu hút nhà đầu tư và khách hàng lưu trú cao cấp.

Sức mạnh của Việt Nam nằm ở hệ sinh thái chuỗi cung ứng tích hợp. Ông Erick Contreras, Tổng Giám đốc BASF Việt Nam, cho biết các nhà cung cấp cấp 1, cấp 2 và cấp 3 đều có mặt ngay trong nước, cho phép các doanh nghiệp tìm thấy toàn bộ chuỗi giá trị từ sản xuất nguyên liệu thô đến lắp ráp hoàn thiện. Chính lợi thế về khả năng mở rộng quy mô nhờ chuỗi cung ứng mạnh mẽ đã thúc đẩy các công ty Đức chuyển toàn bộ dây chuyền sản xuất từ các quốc gia láng giềng sang Việt Nam.

Về mặt kỹ thuật, các nguyên liệu đầu vào đang được kiểm soát chặt chẽ. Việc minh bạch hóa nguồn gốc và thành phần hóa chất là điều kiện để các doanh nghiệp Việt Nam thâm nhập sâu vào các chuỗi cung ứng của Đức và châu Âu.

Trên thực tế, trong tình hình kinh tế mới, lợi thế cạnh tranh dựa trên chi phí thấp đang bộc lộ những điểm bất ổn. Trong quá khứ, ngành nội thất Việt Nam bị chi phối hoàn toàn bởi yếu tố nhân công giá rẻ và nguồn cung dễ tiếp cận. Hiện nay, ông Erick Contreras cảnh báo lợi thế về chi phí, con người và tài nguyên của Việt Nam không còn quá nhiều khác biệt khi so sánh với Indonesia hay Campuchia.

Sự lạc hậu trong tư duy quản trị là rào cản lớn nhất đối với tiến trình chuyển đổi. Ông Andre de Jong – Tổng Giám đốc Bosch Việt Nam chỉ ra thực tế rằng nhiều ban giám đốc doanh nghiệp vẫn coi đầu tư sản xuất bền vững là khoản chi phí thay vì điều kiện sinh tồn để đáp ứng quy định khắt khe của châu Âu. Tư duy này tạo ra tình trạng “nghèo nàn về dữ liệu” trong các nhà máy, gây khó khăn cho việc truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Dữ liệu năm 2024 cho thấy mỗi ngày Việt Nam phát sinh hơn 60.000 tấn rác thải nhưng chỉ 10% được xử lý hoặc tái chế. Điều này phản ánh khoảng cách lớn giữa khát vọng Net Zero vào năm 2050 và hạ tầng tái chế hiện hữu. Thêm vào đó, các vướng mắc hành chính liên quan đến mã HS đối với các chất phụ gia mới phục vụ tái chế có thể làm chậm quá trình đổi mới, vô tình tạo điều kiện cho các đối thủ khu vực như Indonesia hay Ấn Độ.

Để giữ vững vị thế, ngành nội thất cần thực hiện bước chuyển đổi từ sản xuất dựa trên chi phí sang sản xuất dựa trên giải pháp và hệ sinh thái. Ông Alexander Ziehe kiến nghị doanh nghiệp phải thay đổi tư duy, không coi ngành nội thất là một lĩnh vực đơn lẻ mà là một phần của hệ sinh thái bền vững. Việc nâng cấp toàn bộ mạng lưới bổ trợ, từ những bộ phận đơn giản như bao bì hay nhựa, là yêu cầu bắt buộc để đồng bộ hóa tiêu chuẩn xanh.

Quản lý nguyên liệu theo mô hình kinh tế tuần hoàn là giải pháp kỹ thuật cốt lõi. Ông Erick Contreras đề xuất doanh nghiệp thay đổi nhận thức, coi các loại phụ kiện như xốp hoặc nhựa sau khi hết vòng đời là nguồn nguyên liệu thô để tái sử dụng thay vì rác thải.

Về mặt công nghệ, các doanh nghiệp nhỏ và vừa cần đầu tư vào số hóa và tự động hóa để kiểm soát chi phí cố định, nâng cao năng suất và tạo ra biên lợi nhuận. Việc đạt các chứng chỉ quốc tế như ISO hay các tiêu chuẩn chuyên biệt là công cụ để tạo ra lợi điểm bán hàng độc nhất trên thị trường toàn cầu.

Ông Alexander Ziehe kiến nghị cần thiết lập một môi trường thử nghiệm cho phép triển khai các công nghệ xanh mới chưa có tiền lệ mà không phải trải qua quy trình phê duyệt phức tạp, tương tự mô hình Thung lũng Silicon. Đó sẽ là những đòn bẩy thiết thực để doanh nghiệp nội thất Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên kinh tế tuần hoàn.

DĐDN