Ngày 1/9, John Ternus chính thức tiếp quản ghế CEO Apple, khép lại 15 năm của Tim Cook. Con số bàn giao đẹp đến mức khó chê: 4.600 tỷ USD vốn hoá, cổ phiếu tăng 2.258% trong nhiệm kỳ. Nhưng thứ Cook để lại nhiều nhất cho người kế nhiệm không phải là tiền. Đó là một câu hỏi ông chưa bao giờ phải trả lời.

Câu hỏi ấy rất ngắn: sau iPhone tiếp theo của Apple sẽ là gì?

Cỗ máy chạy tốt đến mức không ai đặt lại câu hỏi

Trong 15 năm, Cook không cần trả lời. Ông làm một việc khác, và làm xuất sắc - biến một công ty sản phẩm thành một cỗ máy vận hành. Chuỗi cung ứng toàn cầu, biên lợi nhuận dịch vụ, hệ sinh thái khoá chặt người dùng. Apple Watch, AirPods, Vision Pro đều là những vòng tròn mọc quanh chiếc iPhone, không phải thứ thay thế nó. Cỗ máy chạy tốt đến mức trong một thập kỷ rưỡi, chẳng ai trong hay ngoài Apple thấy cần đặt lại câu hỏi.

Có lẽ di sản thật của Cook nằm ở đó, và nó là con dao hai lưỡi. Ông chứng minh một mô hình kinh doanh tốt có thể được vắt kiệt hiệu quả lâu hơn nhiều so với người ta tưởng. Nhưng vắt kiệt một mô hình và tạo ra mô hình mới là hai năng lực khác nhau. Tổ chức nào giỏi cái thứ nhất quá lâu thường mất dần cái thứ hai - mà không hề hay biết, vì báo cáo tài chính vẫn đẹp.

Bằng chứng đã xuất hiện. AI là cơn địa chấn lớn nhất của ngành công nghệ kể từ khi Steve Jobs cầm chiếc iPhone đầu tiên lên sân khấu năm 2007. Apple hụt hơi ngay từ vạch xuất phát: những tính năng hứa hẹn gần hai năm trước đến giờ vẫn chưa hoàn chỉnh. Bản Siri mới được giới thiệu đầu năm nay, nhấn vào quyền riêng tư và tính hữu dụng hằng ngày - một thông điệp phòng thủ, kiểu công ty đang đuổi theo chứ không dẫn đường. Đây là lần đầu sau rất lâu Apple ở thế người bám đuổi trong một cuộc chơi mà họ không định nghĩa luật.

Một kỹ sư phần cứng giữa cơn địa chấn phần mềm

Và Apple chọn ai để bước vào cuộc chơi đó? Một kỹ sư phần cứng. Ternus vào nhóm thiết kế sản phẩm năm 2001, lên Phó chủ tịch kỹ thuật phần cứng năm 2013, Phó chủ tịch cấp cao năm 2021. Cả sự nghiệp ông nằm trong xưởng: iPad, AirPods, Watch, Vision Pro.

CEO Apple John Ternus

Sẽ có người nói lựa chọn này lệch pha - giữa cơn sốt phần mềm mà đưa người phần cứng lên ngồi ghế cao nhất. Tôi thừa nhận lập luận đó có lý ở bề mặt. Nhưng nó bỏ qua một điều: AI của Apple, nếu có cửa thắng, sẽ thắng trên thiết bị chứ không trên đám mây. Chạy mô hình cục bộ, tiết kiệm điện năng, không đẩy dữ liệu người dùng ra ngoài - đó là bài toán silicon, và đó là sân của Ternus. Chọn ông không phải là né tránh cuộc chơi AI. Đó là một tuyên bố về việc Apple định chơi ở đâu.

Vấn đề là tuyên bố ấy chỉ có giá trị nếu nó là lựa chọn tỉnh táo, chứ không phải phản xạ. Một tổ chức thắng lớn bằng phần cứng suốt hai thập kỷ rất dễ tin rằng phần cứng luôn là câu trả lời, kể cả khi câu hỏi đã đổi. Ranh giới giữa chơi vào thế mạnh và làm lại điều quen thuộc đôi khi chỉ mỏng bằng một quý kinh doanh.

Phần di sản Cook giữ lại cho mình

Còn một phần di sản Cook không thể bàn giao. Ông giữ lại nó. Trong vai Chủ tịch điều hành, Cook sẽ tiếp tục làm việc với giới hoạch định chính sách - cách nói lịch sự cho mối quan hệ với chính quyền Trump giữa cuộc chiến thuế quan nhắm thẳng vào chuỗi cung ứng châu Á của Apple. Chi tiết đáng chú ý: đúng ngày Ternus nhậm chức, Trump lên tiếng khen ngợi người tiền nhiệm. Không phải người kế nhiệm.

Đó là thứ nói lên nhiều nhất về cuộc chuyển giao này. Chức danh có thể bàn giao trong một thông cáo. Quan hệ thì không. Apple hiểu điều đó nên giữ Cook lại - thực dụng, và cũng là lời thừa nhận rằng người mới chưa có phần vốn ấy.

Kế nhiệm không phải là trao chìa khoá

Bài học rút ra không dành riêng cho Cupertino. Nó là việc chuyển giao ba thứ có tốc độ khác nhau: quyền hạn giao được ngay, năng lực giao được nếu đào tạo đủ lâu, còn quan hệ và uy tín thì không giao được - chỉ có thể xây lại từ đầu.

Doanh nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển giao thế hệ nên nhìn kỹ chỗ này: phần lớn kế hoạch kế nhiệm chỉ làm được vế đầu, rồi ngạc nhiên khi mọi thứ trục trặc ở hai vế sau.

Ternus thừa hưởng công ty giá trị nhất thế giới. Ông cũng thừa hưởng câu hỏi mà 15 năm thịnh vượng đã giúp Apple hoãn lại. Hoãn không có nghĩa là xoá.

Vincent Ng - Doanhnhanplus.vn