Từ nay đến 2050, để Việt Nam đạt mục tiêu Net Zero, nền kinh tế cần nhu cầu nguồn vốn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) ước tính lên tới 2.400 tỷ USD. Theo đó, các chương trình tài chính khí hậu quốc tế đang đóng vai trò là "chất xúc tác" quan trọng giúp huy động nguồn vốn tư nhân vào hạ tầng xanh, công nghệ lưu trữ và điện khí hóa nền kinh tế.

Vốn đầu tư ESG - Cơ hội của hợp tác quốc tế

Trong bối cảnh dòng thương mại toàn cầu chịu sự siết chặt bởi các hàng rào kỹ thuật thế hệ mới - điển hình là Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) cùng các bộ tiêu chuẩn Môi trường, Xã hội và Quản trị (ESG) gắt gao, chiến lược phát triển bền vững không còn dừng lại ở hoạt động làm hình ảnh hay tuân thủ đối phó. Chuyển đổi xanh đã trở thành bộ lọc sinh tồn và là đòn bẩy cốt lõi giúp doanh nghiệp Việt vươn tầm từ việc "đáp ứng tiêu chuẩn" sang "dẫn dắt luật chơi".

Ứng phó chủ động với các tiêu chuẩn môi trường quốc tế, minh bạch hóa kiểm kê carbon và khơi thông nguồn tài chính xanh, vốn ESG, được nhìn nhận là hành trình thiết thực giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và vững vàng phát triển trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Phát biểu tại Diễn đàn "Kinh tế Xanh & Chuyển dịch Năng lượng" (VIS 2026) mới đây, bà Trish Lee - Lãnh sự Thương mại & Đầu tư, Tổng Lãnh sự quán Úc tại TP.HCM cho biết, trên toàn thế giới, đà chuyển dịch năng lượng đang diễn ra vô cùng mạnh mẽ và không thể đảo ngược. Công suất năng lượng tái tạo đã liên tục mở rộng suốt 23 năm qua. Năm 2025, sản lượng điện mặt trời tăng thêm đủ để cung cấp điện cho toàn bộ Liên minh Châu Âu (EU) trong 75 ngày; doanh số xe điện toàn cầu tăng hơn 20%, nghĩa là cứ 4 chiếc ô tô mới bán ra thì có 1 chiếc là xe điện. Công suất điện gió bổ sung cũng đạt kỷ lục mới với mức tăng gần 40%. Chuyển đổi xanh bùng nổ bởi năng lượng sạch đã thực sự trở thành lựa chọn kinh tế vượt trội.

Nhìn vào Việt Nam, cả Úc và Việt Nam đều chia sẻ chung một mục tiêu và cam kết đạt mức phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050. Việt Nam đã đạt được những tiến bộ rất đáng ghi nhận: năng lượng tái tạo hiện chiếm hơn một nửa cơ cấu nguồn điện quốc gia, củng cố vững chắc vị thế dẫn đầu về năng lượng sạch tại Đông Nam Á. Hơn nữa, sự hợp tác của Việt Nam với Malaysia, Singapore, Campuchia cùng vai trò dẫn dắt trong Sáng kiến Lưới điện ASEAN là minh chứng rõ nét cho những nỗ lực hội nhập năng lượng khu vực.

Việt Nam được xây dựng dựa trên quy hoạch quốc gia vững chắc và các bước cải cách thể chế mạnh mẽ, theo bà Trish Lee. Và để mở rộng quy mô công nghệ năng lượng sạch, việc khơi thông các nguồn vốn lớn là yếu tố quyết định. Trên thế giới, vốn đầu tư hàng năm cho năng lượng sạch đã vượt mốc 2.000 tỷ USD. Với Việt Nam, ước tính từ Bloomberg cho thấy cần khoảng 2.400 tỷ USD đầu tư từ nay đến năm 2050 để đạt mục tiêu Net Zero - mở ra cơ hội khổng lồ cho tài chính xanh, cơ chế thị trường carbon và các hợp tác quốc tế (như JETP). Các chương trình tài chính khí hậu của Úc đóng vai trò là "chất xúc tác" quan trọng cho hành trình khơi vốn ESG của Việt Nam, bà Trish Lee chia sẻ.

Triển khai nguồn vốn cho Net-Zero

Giải mã bài toán cốt lõi về việc khơi thông và phân bổ nguồn vốn cho tiến trình chuyển dịch Net-Zero, Bà Lim Lijuan - Giám đốc Tài chính (CFO), UOB Việt Nam phác thảo bức tranh phối hợp đa bên và yêu cầu chuyển đổi tư duy toàn diện của toàn bộ hệ sinh thái tài chính - doanh nghiệp.

Theo bà Lim Lijuan, việc triển khai hiệu quả dòng vốn xanh đòi hỏi vai trò rõ ràng của từng chủ thể: Chính phủ cung cấp khung chính sách minh bạch; doanh nghiệp xây dựng dự án khả thi; ngân hàng thương mại cấu trúc và tài trợ nguồn lực; các tổ chức phát triển chấp nhận rủi ro giai đoạn đầu; các nhà đầu tư dài hạn mang lại quy mô; và các nhà đổi mới sáng tạo phải chứng minh được giải pháp sẵn sàng thương mại hóa với chi phí hợp lý.

Đánh giá về yếu tố quyết định để các định chế tài chính giải ngân, đại diện UOB Việt Nam nhấn mạnh: "Một phương án kinh doanh tin cậy cùng kết quả đo lường tác động môi trường thực chất chính là những căn cứ cốt lõi để Hội đồng Quản trị hoặc nhà tài trợ phê duyệt khoản đầu tư. Dù đầu tư cho phát triển bền vững đòi hỏi lượng vốn ban đầu lớn hơn, nhưng doanh nghiệp cần nhìn nhận chi phí của việc không hành động sẽ còn đắt đỏ hơn nhiều trước sự thay đổi của chuỗi cung ứng, yêu cầu khắt khe của khách hàng và tiêu chuẩn về năng lực chống chịu từ các nhà đầu tư."

Bà Lim Lijuan cũng khẳng định dòng vốn sẽ lập tức chảy vào các mô hình kinh doanh thúc đẩy năng suất, năng lực chống chịu và tăng trưởng nếu doanh nghiệp chứng minh được giá trị thực tế, nhà đầu tư thấy được lợi nhuận hợp lý và ngân hàng linh hoạt kết hợp các nguồn vốn linh hoạt. Với tiềm năng hiện hữu, Việt Nam hoàn toàn có cơ hội biến hành trình chuyển dịch Net-Zero trở thành một trong những câu chuyện tăng trưởng hấp dẫn nhất châu Á.

Vượt qua rào cản tuân thủ để kiến tạo giá trị mới

Nhiều ý kiến đã thẳng thắn mổ xẻ khoảng cách lớn giữa nhận thức và thực thi trong cộng đồng doanh nghiệp: dù có tới 96% tổ chức thừa nhận tầm quan trọng của phát triển bền vững, nhưng chưa đến một nửa thực sự bắt tay vào hành động. Bà Nguyễn Nhuệ Hà – Giám đốc Điều hành Advanced Partners nhận định nguyên nhân xuất phát từ tư duy coi ESG là chi phí tuân thủ thụ động: "Phát triển bền vững không phải là rào cản chi phí mà là khoản đầu tư thương mại khả thi, mang lại giá trị kinh tế đo lường được. Sự bền vững và lòng tốt phải luôn song hành cùng hiệu quả kinh doanh."

Mebi Group xây dựng trang trại công nghệ cao kết hợp kinh tế tuần hoàn quy mô 70ha, chứng minh tính thương mại của mô hình sản xuất xanh từ câu chuyện thực tế. (Ảnh: Gian hàng giới thiệu trứng gà ăn chay với hàm lượng dinh dưỡng cao của Mebi Group - L.M)

Bà Lâm Thúy Ái - Chủ tịch HĐQT Mebi Group đặt câu hỏi tại sao các doanh nghiệp quốc tế có thể thương mại hóa các mô hình sản xuất xanh, mà người Việt mình khó làm? Bà nói, "nếu xem đó là sứ mệnh và khoản đầu tư chiến lược, chúng ta sẽ có bài toán tài chính rõ ràng. Việc chấp nhận "đi chậm mà chắc" để đạt chuẩn quốc tế giúp đảm bảo tính bền vững pháp lý và loại bỏ rủi ro hàng tồn kho nhờ niềm tin tuyệt đối từ thị trường. Nhưng trước hết, tư duy phải đúng ngay từ ban đầu: sản phẩm mình làm ra, mình có dám dùng cho bản thân, cha mẹ, con cái mình không? Và mình sẽ để lại giá trị gì cho thế hệ sau?".

Ở góc độ thu hút nguồn vốn toàn cầu, Bà Theresa Evanoff - Giám đốc Điều hành Global Angel Investor Network (GAIN) nhấn mạnh việc đáp ứng tiêu chuẩn ESG chỉ là "cánh cửa mở" để thu hút sự chú ý, nhưng mô hình tài chính lành mạnh và khả năng sinh lời thực chất mới là "chìa khóa" quyết định việc giải ngân của các quỹ đầu tư. Trong khi đó, Ông Gaku Echizemiya - CEO Talented Company (Nhật Bản) cho rằng tư duy lãnh đạo chính là yếu tố quyết định: lợi thế cạnh tranh sẽ thuộc về các doanh nghiệp biết kết hợp tầm nhìn dài hạn, kỷ luật quản trị của Nhật Bản với tốc độ và sự nhạy bén linh hoạt của thị trường Việt Nam.

"Việt Nam sở hữu triển vọng đầu tư dài hạn nhờ tầng lớp tiêu dùng gia tăng, sự nâng cấp công nghiệp và việc tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, các doanh nghiệp Việt Nam thành công nhất sẽ là những đơn vị coi chuẩn mực ESG là lợi thế cạnh tranh cốt lõi chứ không phải là nghĩa vụ tuân thủ hình thức. Năng lực ESG hiện là yêu cầu thương mại bắt buộc để thu hút dòng vốn quốc tế", Lãnh sự Thương mại & Đầu tư, Tổng Lãnh sự quán Úc tại TP.HCM khẳng định.

Để chuyển hóa cam kết xanh thành lợi thế cạnh tranh dài hạn, các chuyên gia, doanh nghiệp cho rằng, doanh nghiệp Việt Nam cần tập trung vào ba trụ cột hành động cốt lõi trong 3- 5 năm tới:

1) Quản trị dựa trên dữ liệu (Data-driven): Số hóa và minh bạch hóa hiện trạng phát thải, tiêu thụ năng lượng để đo lường chính xác chỉ số hoàn vốn đầu tư (ROI) cho từng dự án xanh.

2) Nội hóa ngôn ngữ kinh doanh & Trao quyền: Dịch chuyển khái niệm bền vững thành mục tiêu vận hành hàng ngày; đồng thời tin tưởng trao quyền cho lực lượng nhân tài trẻ - thế hệ sở hữu tư duy nhạy bén và mối quan tâm tự nhiên với môi trường.

3) Chủ động hợp tác quốc tế: Kết nối sâu rộng với các đối tác toàn cầu để chuyển giao công nghệ, tiếp nhận chuẩn mực quản trị và áp dụng các bộ KPI bền vững tiên tiến.

Sự chuyển dịch từ kinh tế tuyến tính sang kinh tế tuần hoàn, kết hợp giữa tư duy đầu tư dài hạn và nguồn tài chính xanh được khơi thông, chính là bệ phóng vững chắc để các doanh nghiệp Việt định hình lại vị thế trên bản đồ thương mại quốc tế - biến áp lực hội nhập thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi trong kỷ nguyên mới.

DĐDN