Theo Viện Nghiên cứu phát triển TP. Hồ Chí Minh (nay là Học viện Cán bộ TP. Hồ Chí Minh), phát triển kinh tế bạc cần được đặt trong một hệ sinh thái chính sách đồng bộ, trong đó Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, doanh nghiệp là lực lượng đổi mới sáng tạo và cung cấp dịch vụ, người cao tuổi vừa là chủ thể tham gia vừa là động lực thúc đẩy thị trường.

TP. Hồ Chí Minh có đầy đủ nguồn lực

Theo ông Phạm Bình An, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011 và dự báo đến năm 2036 sẽ trở thành quốc gia dân số già, với khoảng 20% dân số từ 60 tuổi trở lên. Đáng chú ý, tốc độ chuyển đổi từ già hóa sang dân số già của Việt Nam chỉ khoảng 25 năm, thuộc nhóm nhanh của thế giới.

Riêng tại TP. Hồ Chí Minh, hiện có khoảng trên 1,7 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm 11-12% dân số. Con số này dự báo tiếp tục tăng nhanh do tuổi thọ trung bình ngày càng cao trong khi mức sinh duy trì ở mức thấp.

Xu hướng này đặt ra nhiều thách thức đối với hệ thống y tế, an sinh xã hội, thị trường lao động và cấu trúc dịch vụ đô thị, đồng thời cũng mở ra yêu cầu cấp thiết trong việc xây dựng và triển khai chiến lược phát triển kinh tế bạc một cách bài bản, hiệu quả và bền vững.

Bên cạnh đó, quy hoạch tổng thể TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2025-2050, tầm nhìn 100 năm, kinh tế bạc được xác định là một trong những hợp phần quan trọng của mô hình tăng trưởng mới trong bối cảnh già hóa dân số.

Mô hình Viện dưỡng lão đang được nhiều nhà đầu tư quan tâm. Ảnh: Viện Dưỡng lão Vườn Lài

Hiện TP. Hồ Chí Minh có khoảng trên 50% người cao tuổi có việc làm thuộc nhóm lao động tự làm, trên 80% làm việc trong khu vực hộ gia đình, hộ kinh doanh cá thể. Đây được xem là nền tảng để TP. Hồ Chí Minh xây dựng hệ sinh thái kinh tế bạc, từ việc làm linh hoạt, đào tạo kỹ năng số, khởi nghiệp sau nghỉ hưu đến phát huy đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, doanh nhân và lao động lành nghề cao tuổi trong hoạt động tư vấn, đào tạo và đổi mới sáng tạo.

TP. Hồ Chí Minh đang “ấp ủ” trở thành trung tâm kinh tế bạc của Việt Nam và từng bước có vị thế trong khu vực Đông Nam Á, với hệ sinh thái việc làm, khởi nghiệp, chăm sóc sức khỏe, đào tạo, đổi mới sáng tạo và dịch vụ dành cho người cao tuổi phát triển đồng bộ.

Để thực hiện được mục tiêu này, trong giai đoạn đến năm 2030, TP. Hồ Chí Minh sẽ tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách; xây dựng cơ sở dữ liệu người cao tuổi; phát triển mạng lưới kết nối việc làm, đào tạo kỹ năng và chuyển đổi số; mở rộng các mô hình việc làm linh hoạt, tự doanh và truyền nghề phù hợp với khả năng của người cao tuổi.

Đa dạng dịch vụ, sản phẩm cho phát triển kinh tế bạc

Theo ông Phạm Bình An, trong nhiều thập niên, người cao tuổi thường được tiếp cận như nhóm đối tượng cần bảo trợ xã hội.

Tuy nhiên, cách nhìn này đang bộc lộ nhiều hạn chế khi chi phí y tế cho nhóm trên 60 tuổi cao hơn đáng kể so với nhóm trong độ tuổi lao động; áp lực lên quỹ hưu trí và bảo hiểm xã hội gia tăng; tỷ lệ phụ thuộc dân số ngày càng lớn…

Những yếu tố này đặt ra yêu cầu phải thay đổi tư duy, coi người cao tuổi không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là nguồn lực quan trọng của nền kinh tế.

Theo ông An, kinh tế bạc không phải là một lĩnh vực đơn lẻ mà là một hệ sinh thái kinh tế - xã hội đa chiều. Hệ sinh thái này được hình thành từ sự tương tác giữa thị trường tiêu dùng, cơ chế tài chính dài hạn, tiến bộ công nghệ và sự tham gia của lực lượng lao động cao tuổi.

Nhiều đơn vị, doanh nghiệp ở TP. Hồ Chí Minh đang quan tâm mô hình Viện Dưỡng lão sáng đi chiều về. Ảnh: Lê Sơn

Ông An cho rằng, việc hoàn thiện thể chế, dữ liệu, hạ tầng và nguồn nhân lực được xem là điều kiện then chốt để hình thành hệ sinh thái dịch vụ chăm sóc hiện đại. Nếu được định hướng đúng, kinh tế bạc không chỉ góp phần nâng cao chất lượng sống của người cao tuổi mà còn mở ra động lực tăng trưởng mới, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo thêm việc làm.

Tiến sỹ Huỳnh Thành Lập, Trưởng Ban đại diện Hội Người cao tuổi TP. Hồ Chí Minh cũng gợi mở, chiến lược phát triển kinh tế bạc của TP. Hồ Chí Minh trong thời gian tới cần tập trung xây dựng hệ sinh thái sản phẩm và dịch vụ toàn diện cho người cao tuổi, với các lĩnh vực trọng tâm như: Y tế, dưỡng lão, du lịch, tài chính, nhà ở và công nghệ hỗ trợ.

Theo ông Huỳnh Thành Lập, việc nhận diện đúng tiềm năng và thách thức sẽ giúp TP. Hồ Chí Minh xây dựng chính sách phù hợp, chủ động thích ứng với già hóa dân số, đồng thời khai thác hiệu quả một không gian tăng trưởng mới bền vững.

“Trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra nhanh, cách tiếp cận phù hợp không phải là coi đây là gánh nặng, mà là chủ động thích ứng và chuyển hóa thành cơ hội phát triển. Quan điểm này cũng được Chính phủ nhấn mạnh khi xác định người cao tuổi là nguồn lực quan trọng, vừa tham gia đóng góp, vừa là trung tâm thụ hưởng của quá trình phát triển kinh tế - xã hội”, ông Huỳnh Thành Lập cho biết.

Theo các chuyên gia kinh tế, để phát triển hệ sinh thái dịch vụ kinh tế bạc, cần khuyến khích doanh nghiệp đầu tư các dịch vụ y tế, chăm sóc dài hạn, phục hồi chức năng, nhà ở, tài chính, bảo hiểm, giáo dục, văn hóa, du lịch và công nghệ dành cho người cao tuổi; thúc đẩy ứng dụng AI, IoT, Big Data và nền tảng số trong chăm sóc sức khỏe, kết nối việc làm và hỗ trợ hoạt động kinh doanh.

Nâng cao khả năng tiếp cận và thu hẹp khoảng cách số. Phát triển nền tảng số cung cấp thông tin việc làm, đào tạo và hỗ trợ kinh doanh; phổ cập kỹ năng số; mở rộng mạng lưới hỗ trợ công nghệ tại cộng đồng; khuyến khích doanh nghiệp phát triển sản phẩm và dịch vụ số thân thiện với người cao tuổi.

Bảo đảm điều kiện làm việc, sức khỏe và an sinh. Hoàn thiện tiêu chuẩn việc làm phù hợp với người cao tuổi; phát triển môi trường làm việc an toàn, linh hoạt; mở rộng khám sức khỏe định kỳ, chăm sóc dài hạn, bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế.

Bên cạnh đó cần ưu tiên bố trí ngân sách cho các chương trình kinh tế bạc; huy động nguồn lực xã hội và hợp tác công - tư; khuyến khích doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học phát triển công nghệ, sản phẩm và dịch vụ dành cho người cao tuổi; tăng cường hợp tác quốc tế nhằm tiếp thu kinh nghiệm và mô hình phát triển tiên tiến.

TCKTTC