Sau quá trình đàm phán kéo dài 20 năm, Liên minh châu Âu (EU) và Ấn Độ ngày 27/1 vừa qua đã đạt được thỏa thuận thương mại tự do, được mô tả là “lớn nhất từ trước đến nay”, mở ra cơ hội xây dựng một không gian thương mại rộng lớn với khoảng hai tỷ người tiêu dùng, chiếm gần 25% GDP toàn cầu. Dự kiến, phải mất thêm vài tháng để thỏa thuận này chính thức có hiệu lực.

Quy mô của thoả thuận

Được khởi động vào năm 2007, song do những khúc mắc liên quan một số vấn đề như thuế quan, tiếp cận thị trường và tiêu chuẩn kỹ thuật, tiến trình đàm phán Hiệp định Thương mại tự do (FTA) giữa EU và Ấn Độ nhiều lần bị đình trệ. Các cuộc thương lượng thậm chí từng rơi vào trạng thái đóng băng gần như hoàn toàn trong gần một thập niên, trước khi được khởi động lại và đạt bước tiến vượt bậc những năm gần đây.

Việc khôi phục các cuộc đàm phán vào năm 2022 sau 9 năm gián đoạn và đạt được đà phát triển mạnh mẽ vào năm 2025 cho thấy trật tự toàn cầu đang thay đổi và niềm tin ngày càng tăng của cả hai bên rằng hợp tác kinh tế chặt chẽ hơn không chỉ là mong muốn mà còn cần thiết.

Thỏa thuận vừa được ký kết trong chuyến thăm cấp cao của các lãnh đạo EU tới New Delhi, với sự tham dự của Chủ tịch Uỷ ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa. Hai bên khẳng định đây là bước mở ra chương mới trong quan hệ chiến lược, trong bối cảnh thương mại toàn cầu chịu nhiều sức ép từ các biện pháp thuế quan của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump.

“Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) này sẽ thúc đẩy dòng vốn đầu tư giữa Ấn Độ và Liên minh châu Âu. Hiệp định sẽ góp phần hình thành các quan hệ đối tác đổi mới sáng tạo mới, đồng thời tăng cường chuỗi cung ứng ở quy mô toàn cầu. Điều đó cho thấy đây không chỉ là một thỏa thuận thương mại, mà còn là một khuôn khổ mới cho sự thịnh vượng chung.” Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi nhấn mạnh.

Bà Ursula Von Der Leyen, Chủ tịch Uỷ ban châu Âu thì cho biết:“Chúng ta đang tạo ra một thị trường với quy mô 2 tỷ người. Đây là câu chuyện của hai ‘gã khổng lồ’ - nền kinh tế lớn thứ hai và thứ tư thế giới hai bên đã lựa chọn hợp tác trên tinh thần cùng thắng thực sự.”

Sau nhiều năm chờ đợi, FTA giữa Ấn Độ và EU được kỳ vọng sẽ từng bước dỡ bỏ hàng rào thuế quan, hàng loạt mặt hàng xuất khẩu chủ lực của EU như ô tô, rượu vang, hàng hóa công nghiệp sẽ có cơ hội tiếp cận sâu hơn thị trường tỷ dân của Ấn Độ. EU cũng sẵn sàng chào đón những sản phẩm dệt may, hóa chất, dược phẩm và điện tử… từ New Delhi.

Trọng tâm của thỏa thuận là việc EU cam kết cắt giảm thuế đối với khoảng 96% hàng hóa xuất khẩu sang Ấn Độ. Theo EC, động thái này có thể giúp EU tiết kiệm khoảng 4 tỷ euro mỗi năm tiền thuế và hướng tới mục tiêu tăng gấp đôi kim ngạch xuất khẩu hàng hóa sang Ấn Độ vào năm 2032.

Một trong những bên hưởng lợi lớn nhất là ngành công nghiệp ô tô châu Âu. Theo lộ trình thỏa thuận, thuế nhập khẩu ô tô của Ấn Độ sẽ được giảm dần từ mức khoảng 110% hiện nay xuống còn 10%.

Chính phủ Ấn Độ cho biết thỏa thuận sẽ mang lại cho người tiêu dùng Ấn Độ quyền tiếp cận với các sản phẩm ôtô công nghệ cao và có khả năng cạnh tranh cao hơn từ châu Âu, đồng thời mở ra cơ hội cho các hãng xe Ấn Độ tiếp cận thị trường EU. Các lĩnh vực khác như máy móc, hóa chất và dược phẩm cũng được xóa bỏ gần như toàn bộ thuế quan.

Đối với rượu vang và đồ uống có cồn, vốn là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Pháp, Italy và Tây Ban Nha, mức thuế sẽ giảm từ khoảng 150% xuống còn 20-30%. Thuế đối với dầu ô liu sẽ được giảm về 0%, thay vì mức 40% trước đây.

Dù có phạm vi rộng, nhưng thỏa thuận không bao trùm toàn bộ các lĩnh vực nhạy cảm. Nông nghiệp gần như bị loại khỏi hiệp định nhằm đáp ứng các yêu cầu của New Delhi và tránh tái diễn căng thẳng kéo dài giữa EU và nông dân châu Âu liên quan thỏa thuận EU - Mercosur trước đây.

EC cho biết, các sản phẩm như thịt bò, thịt gà, gạo và đường không được đưa vào thỏa thuận. Với phía Ấn Độ, các điều khoản liên quan đến sữa và ngũ cốc cũng không được đưa vào, phản ánh lo ngại về sinh kế của hàng triệu nông dân trong nước.

Một điểm đáng chú ý khác là thỏa thuận không bao gồm chỉ dẫn địa lý hàng hóa, lĩnh vực vốn gây tranh cãi trong các vòng đàm phán trước đây. EU cho biết nội dung này sẽ được xử lý trong một hiệp định riêng nhằm bảo vệ các sản phẩm châu Âu khỏi tình trạng bị sao chép tại thị trường Ấn Độ.

Bên cạnh các điều khoản thuế quan, thỏa thuận có một chương riêng về phát triển bền vững, tập trung vào bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu. Đây là điểm mà EU coi là then chốt trong cách tiếp cận thương mại mới, kết hợp mở cửa thị trường với các cam kết phi kinh tế.

Thủ tướng Ấn Độ kỳ vọng thỏa thuận EU - Ấn Độ là cơ hội để cả hai nền kinh tế tăng cường năng lực cạnh tranh, bảo đảm chuỗi cung ứng và củng cố khả năng chống chịu trước những cú sốc do làn sóng bảo hộ gây ra.

Trước khi có hiệu lực, thỏa thuận cần được Hội đồng châu Âu và Nghị viện châu Âu phê chuẩn, một quá trình được dự báo sẽ không dễ dàng. Tuy nhiên, EC kỳ vọng hiệp định có thể bắt đầu được triển khai từ tháng 1/2027.

Giảm thiểu tác động từ các biện pháp thuế quan của Mỹ

Ấn Độ đang đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường xuất khẩu nhằm giảm thiểu tác động từ việc Mỹ gia tăng thuế quan, trong đó có mức thuế bổ sung 25% áp lên hàng hóa Ấn Độ do New Delhi chưa cắt giảm việc mua dầu giá rẻ từ Nga. Chính vì vậy, thỏa thuận EU - Ấn Độ nói trên được xem là một chiến lược phòng ngừa rủi ro trước những chính sách thương mại bất ổn và các đe dọa thuế quan từ Mỹ, mở ra hành lang thương mại ổn định giữa hai thị trường lớn.

Thỏa thuận được đánh giá là mang tính lịch sử được ký kết giữa lúc Ấn Độ phải đối mặt với áp lực từ hàng rào thuế quan cao của Mỹ và đang tìm kiếm các thị trường thay thế cho hàng hóa xuất khẩu của mình. Quan hệ thương mại lâu năm của EU với Mỹ, đối tác thương mại lớn nhất của khối, cũng đang bị thử thách bởi việc Tổng thống Donald Trump tìm cách sáp nhập đảo Greenland của Đan Mạch vào Mỹ.

Ấn Độ hiện là đối tác thương mại lớn thứ 9 của EU, chiếm 2,4% tổng thương mại hàng hóa của khối vào năm 2024, đứng sau các đối tác lớn như Mỹ (17,3%), Trung Quốc (14,6%) và Vương quốc Anh (10,1%). Tuy nhiên, EU là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Ấn Độ, cạnh tranh với Mỹ và Trung Quốc.

Về phía EU, thỏa thuận mở ra cơ hội tiếp cận sâu rộng hơn với một trong những nền kinh tế lớn tăng trưởng nhanh nhất thế giới, đồng thời giúp các doanh nghiệp và nhà đầu tư châu Âu giảm bớt sự phụ thuộc vào những thị trường có nhiều biến động.

Ông Reint Gropp, Chủ tịch Viện Nghiên cứu Kinh tế Halle (IWH) đánh giá: “Tôi cho rằng đây là một bước đi quan trọng theo đúng hướng. Chúng ta cần tìm giải pháp thay thế cho những vấn đề đang tồn tại trong quan hệ thương mại với Mỹ. Ấn Độ là một thị trường quan trọng với 1,4 tỷ dân, đồng thời có thể trở thành một nguồn cung đáng chú ý đối với đất hiếm và các loại nguyên liệu thô khác. Vì vậy, đây là một bước tiến rất quan trọng và đáng hoan nghênh, đặc biệt trong bối cảnh chúng ta đang gặp nhiều khó khăn tại các khu vực khác trên thế giới.”

Theo số liệu chính thức, kim ngạch thương mại song phương Ấn Độ - EU đạt 136,5 tỉ USD trong giai đoạn 2024-2025. Hai bên đặt mục tiêu nâng con số này lên khoảng 200 tỉ USD vào năm 2030.

Theo bà Garima Mohan, chuyên gia tại Quỹ German Marshall, EU và Ấn Độ từ lâu đã tìm cách xích lại gần nhau như một đối trọng trước sự trỗi dậy kinh tế của Trung Quốc. Tuy nhiên, chính cách tiếp cận cứng rắn và khó lường của Chính quyền Tổng thống Trump trong các vấn đề thương mại và an ninh đã thúc đẩy thỏa thuận được hoàn tất vào thời điểm hiện nay.

Trong bối cảnh đó, EU đã tăng tốc mở rộng quan hệ với các thị trường trên toàn cầu. Trong vòng một năm qua, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã ký kết hàng loạt thỏa thuận với Nhật Bản, Indonesia, Mexico và các quốc gia Nam Mỹ, dưới khẩu hiệu “tự chủ chiến lược”.

Cơ hội cho ngành Dệt may Ấn Độ

Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) giữa Ấn Độ và Liên minh châu Âu (EU), được đánh giá là một bước ngoặt quan trọng đối với ngành dệt may Ấn Độ, khi mở ra cơ hội tiếp cận thị trường nhập khẩu dệt may trị giá 263,5 tỷ USD của EU với mức thuế suất bằng 0.

FTA Ấn Độ - EU được xây dựng như một hiệp định thương mại hiện đại, dựa trên các quy tắc rõ ràng, nhằm ứng phó với những biến động của kinh tế toàn cầu, đồng thời thúc đẩy hội nhập thị trường sâu rộng hơn giữa hai nền kinh tế lớn thứ tư và thứ hai thế giới.

EU hiện là thị trường xuất khẩu dệt may lớn thứ hai của Ấn Độ, chỉ sau Mỹ. Năm 2024, tổng kim ngạch nhập khẩu dệt may toàn cầu của EU đạt 263,5 tỷ USD, phản ánh quy mô lớn và tiềm năng dài hạn đối với các nhà xuất khẩu Ấn Độ. Trong 5 năm qua, xuất khẩu dệt may của Ấn Độ sang EU duy trì đà tăng trưởng tích cực, với cơ cấu mặt hàng đa dạng và giá trị gia tăng ngày càng cao.

Hàng may mặc sẵn tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn nhất, khoảng 60%, tiếp đến là hàng dệt bông (17%) và hàng dệt sợi tổng hợp, sợi pha (12%). Các mặt hàng như thủ công mỹ nghệ, thảm, sản phẩm từ đay, len, dệt thủ công và lụa, dù chiếm tỷ trọng nhỏ hơn, vẫn đóng vai trò quan trọng, phản ánh tính chất thâm dụng lao động và vai trò chủ đạo của khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ (MSME) trong thương mại dệt may của Ấn Độ với châu Âu. Theo cam kết trong FTA, EU sẽ xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với toàn bộ các dòng thuế dệt may, với mức giảm thuế lên tới 12%. Điều này giúp các doanh nghiệp Ấn Độ tiếp cận toàn diện thị trường dệt may EU trị giá khoảng 22.900 tỷ rupee (263,5 tỷ USD). Trong bối cảnh kim ngạch xuất khẩu dệt may toàn cầu của Ấn Độ hiện đạt 3.190 tỷ rupee (36,7 tỷ USD), trong đó xuất khẩu sang EU đạt 62.700 tỷ rupee (7,2 tỷ USD), việc được miễn thuế được kỳ vọng sẽ tạo ra dư địa tăng trưởng đáng kể, đặc biệt trong các phân khúc sợi, vải bông, sợi pha, hàng may mặc sẵn và hàng dệt gia dụng.

Ông Apurv Shah, Thương nhân trong lĩnh vực dệt may ở Ấn Độ nhận định: “Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) với EU mang lại lợi ích rất lớn, đặc biệt đối với ngành dệt may. Nếu xét riêng lĩnh vực này, kim ngạch thương mại dự kiến sẽ tăng ít nhất từ 5-10% mỗi năm. Trong vòng 5-7 năm tới, Ấn Độ có thể thu về hàng tỷ USD từ hiệp định này.”

Hiệp định cũng giúp thu hẹp khoảng cách cạnh tranh về thuế quan của Ấn Độ so với các đối thủ như Bangladesh, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh về giá và củng cố vị thế của Ấn Độ tại một trong những thị trường tiêu dùng phát triển nhất thế giới.

Đánh giá về những cơ hội từ FTA Ấn Độ - EU đem lại, Ông Ashish Kumar Chauhan, Tổng Giám đốc Sở Giao dịch chứng khoán Quốc gia Ấn Độ cho hay:“Có thể nói, cho đến thời điểm hiện tại, đây gần như là thỏa thuận lớn nhất mà Ấn Độ từng ký kết. Thỏa thuận này nhiều khả năng sẽ giúp Ấn Độ tạo được chỗ đứng vững chắc hơn trong các lĩnh vực như dệt may - nơi các quốc gia tương đồng trước đây đã làm ăn hiệu quả hơn cũng như các ngành thủy sản, da thuộc, thủ công mỹ nghệ và nhiều lĩnh vực khác. Đây đều là những ngành sử dụng nhiều lao động nhưng trước đây chúng tôi chưa thực sự đủ sức cạnh tranh.”

Ngành dệt may hiện tạo việc làm trực tiếp cho khoảng 45 triệu lao động tại Ấn Độ. Việc mở rộng khả năng tiếp cận thị trường EU được kỳ vọng sẽ thúc đẩy sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng công suất và tạo thêm việc làm, đặc biệt tại các cụm MSME sử dụng nhiều lao động. Đồng thời, FTA được cho là sẽ khuyến khích đầu tư, chuyển giao công nghệ và nâng cấp sản xuất theo hướng bền vững, nhất là trong những lĩnh vực sợi nhân tạo (MMF), dệt kỹ thuật và sản xuất xanh phù hợp với các tiêu chuẩn nghiêm ngặt của EU. Không chỉ dừng lại ở dệt may, hiệp định còn mở ra cơ hội đáng kể cho các mặt hàng trang trí nội thất, đồ thủ công mỹ nghệ và đồ nội thất bằng gỗ. Việc giảm thuế xuống mức tối đa 10,5% được kỳ vọng sẽ cải thiện khả năng tiếp cận thị trường và nâng cao sức cạnh tranh của các sản phẩm này tại châu Âu.

Bên cạnh tự do hóa thuế quan, FTA Ấn Độ – EU còn hướng tới tháo gỡ các rào cản phi thuế quan thông qua tăng cường hợp tác về quy định, đơn giản hóa thủ tục hải quan và nâng cao tính minh bạch, qua đó tạo môi trường thương mại ổn định và dễ dự đoán hơn cho doanh nghiệp.

Theo giới chức Ấn Độ, cùng với các FTA đã ký với Vương quốc Anh và Hiệp hội Thương mại Tự do châu Âu (EFTA), hiệp định với EU sẽ tiếp tục thúc đẩy quá trình đa dạng hóa xuất khẩu, phù hợp với tầm nhìn “Viksit Bharat 2047”, đồng thời củng cố vị thế của Ấn Độ như một trung tâm dệt may toàn cầu cạnh tranh, đáng tin cậy và hướng tới tương lai.

Trong bối cảnh chiến tranh thương mại, gián đoạn chuỗi cung ứng và sự ngờ vực giữa các cường quốc gia tăng, quyết định của EU và Ấn Độ về tăng cường quan hệ kinh tế không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng. Dù việc hoàn thiện và phê chuẩn vẫn cần thời gian, song thỏa thuận giữa hai bên phản ánh một xu hướng rộng hơn: các cường quốc đang xây dựng liên minh thương mại để tự bảo vệ mình khỏi những cú sốc địa chính trị và việc phụ thuộc vào một đối tác nào đó.

Theo HNO