Tại Diễn đàn Hợp tác Địa phương Việt Nam - Nhật Bản lần thứ hai diễn ra ở Huế vào ngày 6 tháng 9, Tổng Giám đốc Toyota Việt Nam, ông Hirata Osamu, đã đề xuất công nhận xe hybrid tự sạc (HEV) ngang hàng với xe thuần điện (BEV) để được hưởng các ưu đãi về lưu thông tại các khu vực phát thải thấp dự kiến được triển khai ở TP.HCM.
Ông cũng đề xuất lộ trình chuyển đổi cơ chế tính thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) từ hình thức dựa trên dung tích động cơ sang hình thức dựa trên mức phát thải CO2.
Đối với đề xuất cụ thể của Toyota về thuế TTĐB cho xe hybrid tự sạc, Thủ tướng đã chỉ đạo Bộ Tài chính nghiên cứu vấn đề này và báo cáo Chính phủ vào tháng 10.
Ông Hirata cho biết xe HEV có thể giúp giảm đáng kể mức tiêu thụ nhiên liệu và lượng khí thải CO2 mà không đòi hỏi phải có cơ sở hạ tầng sạc điện hay yêu cầu người lái xe thay đổi thói quen sử dụng phương tiện. Ông cũng lập luận rằng cần đánh giá mức phát thải, bởi cơ cấu nguồn năng lượng có thể ảnh hưởng lớn đến tổng lượng khí thải của các công nghệ xe khác nhau.
Theo ông Hirata, việc hỗ trợ cả hai loại hình này sẽ mang lại cho Việt Nam một lộ trình thiết thực để giảm khí thải giao thông, đồng thời duy trì và phát triển hệ sinh thái sản xuất ô tô và công nghiệp hỗ trợ hiện có.
Động thái chính sách này diễn ra trong bối cảnh Toyota đang đẩy mạnh đầu tư vốn đáng kể cho hoạt động sản xuất tại địa phương. Vào ngày 28 tháng 8, Toyota Việt Nam đã nhận được quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư điều chỉnh cùng giấy chứng nhận đăng ký đầu tư sửa đổi lần thứ 12 cho dự án sản xuất tại tỉnh Phú Thọ. Việc điều chỉnh này bổ sung hạng mục sản xuất và lắp ráp các loại xe điện hóa – bao gồm cả các mẫu xe hybrid – vào mục tiêu của dự án.
Toyota đã đăng ký bổ sung số vốn 283,7 triệu USD. Dự án có quy mô hơn 28,6 ha với công suất sản xuất hàng năm đạt khoảng 52.000 xe. Hãng dự kiến khởi công xây dựng các xưởng dập và xưởng sơn mới vào tháng 5 năm 2027 và bắt đầu vận hành vào năm 2029, qua đó tạo dựng cơ sở hạ tầng sản xuất cho các mẫu xe mới theo hình thức lắp ráp trong nước (CKD) tại Việt Nam.
"Khoản đầu tư này sẽ tiếp tục củng cố và phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ, đồng thời đóng góp vào sự phát triển bền vững hướng tới mục tiêu trung hòa carbon của Việt Nam," ông Hirata phát biểu, đồng thời khẳng định lại cam kết dài hạn của Toyota đối với thị trường Việt Nam.
Khoản đầu tư này đánh dấu sự thay đổi đáng kể trong chiến lược xe hybrid của Toyota. Trước đây, nhiều mẫu xe hybrid phổ biến của hãng tại Việt Nam chủ yếu được nhập khẩu nguyên chiếc (CBU). Việc chuẩn bị cơ sở hạ tầng để lắp ráp trong nước có thể giúp nhà sản xuất ô tô Nhật Bản kiểm soát tốt hơn nguồn cung và chi phí, đồng thời tạo dư địa để phát triển hệ sinh thái linh kiện tại địa phương.
Sự chuyển dịch này diễn ra trong bối cảnh thị trường đang thay đổi nhanh chóng. Quá trình chuyển đổi sang phương tiện giao thông điện hóa tại Việt Nam đang tăng tốc, đặc biệt là đối với xe thuần điện (BEV); điều này làm gia tăng nhu cầu về cơ sở hạ tầng trạm sạc và buộc các nhà sản xuất ô tô truyền thống phải cân nhắc lộ trình chuyển đổi các mẫu xe xanh từ nhập khẩu sang sản xuất trong nước.
Số liệu từ Bộ Công Thương cho thấy hơn 17.500 xe điện chạy pin (BEV) đã được bán ra tại Việt Nam trong sáu tháng đầu năm nay, vượt qua con số 15.670 xe ghi nhận trong cả năm 2023. Trong tổng số xe bán ra nửa đầu năm, có 17.480 chiếc được sản xuất hoặc lắp ráp trong nước.
Thị trường trạm sạc cũng đang mở rộng song hành với doanh số bán xe. Các ước tính trong tài liệu dự báo thị trường xe điện Việt Nam sẽ đạt 3,71 tỷ USD vào năm 2026 và có thể lên tới 8,84 tỷ USD vào năm 2031; trong khi đó, thị trường trạm sạc xe điện trong nước có thể tăng trưởng từ khoảng 81,7 triệu USD vào năm 2025 lên 459,5 triệu USD vào năm 2034.
Đối với xe hybrid, các nhà sản xuất ô tô phải cân nhắc những yếu tố khác. Xe hybrid tự sạc (HEV) không phụ thuộc vào cơ sở hạ tầng sạc bên ngoài, nhưng hệ thống truyền động của chúng đòi hỏi sự kết hợp giữa động cơ xăng, mô-tơ điện, pin và hệ thống điều khiển công suất. Do đó, quy trình sản xuất theo dạng linh kiện rời (CKD) đòi hỏi hệ thống lắp ráp, kiểm thử hiện đại hơn cùng đội ngũ nhân sự có chuyên môn cao.
Toyota không phải là nhà sản xuất Nhật Bản đầu tiên chuyển sang lắp ráp xe hybrid tại Việt Nam. Honda đã trở thành hãng xe Nhật đầu tiên lắp ráp xe hybrid trong nước, đưa công nghệ e:HEV vào dây chuyền sản xuất CKD nội địa.
Việc sản xuất xe hybrid theo dạng CKD đòi hỏi khoản đầu tư ban đầu lớn cho năng lực lắp ráp và kiểm thử. Các nhà sản xuất cần đạt được doanh số đủ lớn để phân bổ các chi phí cố định này; nếu không, việc nhập khẩu xe nguyên chiếc từ các trung tâm sản xuất lâu năm trong khu vực ASEAN vẫn có thể là phương án hiệu quả hơn về mặt kinh tế, theo nhận định của các chuyên gia trong ngành.
Bài toán nội địa hóa cũng đặt ra một thách thức khác, bởi việc chuyển khâu lắp ráp cuối cùng về Việt Nam không đồng nghĩa với việc tự động hình thành chuỗi cung ứng xe hybrid trong nước. Các linh kiện phức tạp đòi hỏi nhà cung cấp phải đáp ứng được những tiêu chuẩn cao hơn về công nghệ và chất lượng; điều này có nghĩa là những nhà sản xuất sớm phát triển cơ sở hạ tầng sản xuất và mạng lưới nhà cung cấp sẽ có lợi thế lớn hơn trong việc kiểm soát chi phí.
Tttbđt