Siêu thị, cửa hàng tiện ích trong khu công nghiệp còn thiếu đồng bộ

ThS.KTS Nguyễn Quốc Hoàng, Trưởng phòng Quản lý khoa học kỹ thuật và dữ liệu (Viện Kiến trúc quốc gia) cho biết, trong bối cảnh các khu công nghiệp tại Việt Nam phát triển nhanh chóng, nhu cầu về hệ thống công trình dịch vụ phục vụ đời sống công nhân ngày càng trở nên cấp thiết, đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm điều kiện sinh hoạt và ổn định lực lượng lao động.

Các công trình như siêu thị, cửa hàng tiện ích trong khu công nghiệp vẫn còn phát triển rời rạc, thiếu đồng bộ, chưa có định hướng thiết kế thống nhất. (Ảnh minh họa)

Tuy nhiên, thực tế cho thấy các công trình như siêu thị, cửa hàng tiện ích trong khu công nghiệp vẫn còn phát triển rời rạc, thiếu đồng bộ, chưa có định hướng thiết kế thống nhất và chưa hình thành được các mô hình chuẩn hóa.

Phần lớn các cơ sở này có quy mô nhỏ lẻ, tổ chức không gian chưa phù hợp với đặc thù sử dụng của công nhân, dẫn đến hiệu quả khai thác và vận hành còn hạn chế. Trong nhiều khu công nghiệp, tình trạng thiếu vắng siêu thị và cửa hàng tiện ích càng làm gia tăng khoảng trống về hạ tầng dịch vụ thiết yếu cho người lao động.

Theo khảo sát của nhóm nghiên cứu Viện Kiến trúc quốc gia tại các khu công nghiệp tập trung đông lao động cho thấy, phần lớn công nhân vẫn phải mua sắm tại các chợ cóc hoặc quầy hàng tự phát xung quanh khu trọ và cổng khu công nghiệp.

Mặc dù những điểm bán hàng này đáp ứng nhu cầu trước mắt của người lao động, nhưng tiềm ẩn nhiều bất cập như điều kiện vệ sinh không đảm bảo, nguồn gốc hàng hóa thiếu minh bạch, giá cả biến động và đôi khi không phù hợp với thu nhập của người lao động.

Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe mà còn làm suy giảm chất lượng đời sống và cảm nhận an sinh của công nhân.

Xuất phát từ thực tế đó, việc đầu tư xây dựng hệ thống siêu thị và cửa hàng tiện ích phục vụ công nhân là yêu cầu hết sức cần thiết. Nhằm bảo đảm tính khả thi và hiệu quả trong triển khai, Viện Kiến trúc quốc gia đã nghiên cứu và đề xuất các thiết kế điển hình siêu thị, cửa hàng tiện ích phục vụ công nhân khu công nghiệp theo những quy mô khác nhau, kèm theo các giải pháp tổ chức không gian, dây chuyền sử dụng và yêu cầu kỹ thuật tương ứng, bảo đảm tính linh hoạt và khả năng áp dụng trong thực tế.

Kết quả nghiên cứu hướng đến việc hỗ trợ công tác quy hoạch, thiết kế và đầu tư xây dựng một cách thống nhất, góp phần nâng cao hiệu quả khai thác công trình và cải thiện điều kiện phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày của công nhân trong khu công nghiệp.

Việc phát triển hệ thống công trình này không chỉ giúp người lao động tiếp cận nguồn hàng đảm bảo chất lượng với giá cả ổn định, mà còn góp phần từng bước thay thế các chợ cóc tự phát, giảm thiểu các vấn đề liên quan đến an toàn thực phẩm và trật tự đô thị.

Qua đó, môi trường sinh hoạt của công nhân được cải thiện theo hướng văn minh, an toàn và bền vững hơn, đồng thời nâng cao chất lượng đời sống vật chất và tinh thần, góp phần giữ chân lực lượng lao động và thúc đẩy sự phát triển ổn định của các khu công nghiệp.

Ba quy mô, 6 thiết kế điển hình siêu thị, cửa hàng tiện ích

Trên cơ sở khảo sát, đánh giá hiện trạng hệ thống công trình dịch vụ trong các khu công nghiệp, đồng thời phân tích đặc điểm và nhu cầu sử dụng của công nhân, nhóm nghiên cứu Viện Kiến trúc quốc gia đã xác lập các tiêu chí thiết kế phù hợp với điều kiện thực tế.

Từ các tiêu chí này, nhóm nghiên cứu đề xuất hệ thống mô hình thiết kế điển hình theo ba cấp độ quy mô phục vụ khác nhau, kèm theo các giải pháp tổ chức không gian, kiến trúc và kỹ thuật tương ứng.

Thiết kế điển hình siêu thị, cửa hàng tiện ích phục vụ trên 10.000 công nhân khu công nghiệp.

Quy mô 1 áp dụng cho khu công nghiệp phục vụ trên 10.000 công nhân; vị trí gần cụm công nghiệp, khu thiết chế công đoàn, khu nhà ở lưu trú công nhân, khu đô thị trong khu công nghiệp có dân cư đông đúc.

Quy mô 2 áp dụng cho khu công nghiệp có quy mô trung bình phục vụ từ 5.000 đến dưới 10.000 công nhân; vị trí gần cụm công nghiệp, khu công nghiệp, khu nhà ở lưu trú công nhân, khu thiết chế công đoàn.

Quy mô 3 áp dụng cho khu công nghiệp có quy mô nhỏ phục vụ dưới 5.000 công nhân; vị trí trong khuôn viên nhà máy, khu thiết chế công đoàn.

Các mô hình bao gồm từ cửa hàng tiện ích quy mô nhỏ đến siêu thị quy mô lớn, bảo đảm đáp ứng nhu cầu từ cơ bản đến mở rộng. Mỗi mô hình đều được xác định cụ thể các chỉ tiêu về diện tích, cơ cấu chức năng và nguyên tắc tổ chức không gian, cho phép áp dụng linh hoạt trong các điều kiện cụ thể.

Đối với loại hình siêu thị và cửa hàng tiện ích phục vụ công nhân KCN, các không gian được tổ chức thành bốn nhóm chức năng chính, bao gồm: Khối hành chính quản trị, khối kinh doanh, khối phụ trợ và khối kỹ thuật.

Về tổ chức quy hoạch, các công trình được đề xuất bố trí tại các vị trí thuận lợi về tiếp cận, ưu tiên gần khu nhà ở công nhân hoặc các trục giao thông chính. Tổng mặt bằng được tổ chức theo nguyên tắc phân khu rõ ràng, tách biệt giữa khu vực phục vụ khách và khu vực nội bộ, kho bãi nhằm giảm thiểu xung đột trong quá trình sử dụng.

Các thành phần như giao thông nội bộ, khu nhập hàng, bãi đỗ xe và không gian phụ trợ được nghiên cứu đồng bộ, bảo đảm hiệu quả khai thác và vận hành công trình.

Thiết kế điển hình siêu thị, cửa hàng tiện ích phục vụ từ 5.000 - 10.000 công nhân khu công nghiệp.

Các giải pháp kiến trúc và kỹ thuật được định hướng theo tiêu chí đơn giản, hợp lý và khả thi trong điều kiện xây dựng tại khu công nghiệp. Hình khối công trình rõ ràng, dễ nhận diện, đồng thời linh hoạt trong mở rộng.

Giải pháp kỹ thuật tập trung vào tối ưu hóa vận hành, sử dụng hiệu quả năng lượng và đáp ứng các yêu cầu về an toàn, vệ sinh và môi trường. Hệ thống kết cấu được thiết kế theo hướng linh hoạt, thích ứng với nhiều điều kiện xây dựng khác nhau.

Trên cơ sở các giải pháp kiến trúc và kỹ thuật nêu trên, nhóm nghiên cứu Viện Kiến trúc quốc gia đã đề xuất 6 mẫu thiết kế điển hình cho ba quy mô. Trong đó, hai mẫu thiết kế phục vụ khu công nghiệp trên 10.000 công nhân, diện tích kinh doanh trên 5.000m², đảm bảo khả năng cung cấp đa dạng hàng hóa và dịch vụ, đáp ứng nhu cầu mua sắm lớn của công nhân.

Hai mẫu thiết kế phục vụ khu công nghiệp từ 5.000 - 10.000 công nhân, diện tích kinh doanh trên 2.000m²; phù hợp với các khu công nghiệp có số lượng người lao động ở mức trung bình, có thể đặt trong khu công nghiệp hoặc trong các thiết chế công đoàn, các khu nhà ở xã hội.

Hai mẫu thiết kế phục vụ khu công nghiệp dưới 5.000 công nhân, diện tích trên 500m²; phù hợp với các khu công nghiệp nhỏ, có mật độ người lao động thấp.

Thiết kế điển hình siêu thị, cửa hàng tiện ích phục vụ dưới 5.000 công nhân khu công nghiệp.

ThS.KTS. Nguyễn Quốc Hoàng đánh giá, các thiết kế điển hình được xây dựng có khả năng sử dụng trực tiếp làm cơ sở cho việc lập dự án đầu tư và triển khai xây dựng trong thực tế. Việc áp dụng các thiết kế này không chỉ góp phần rút ngắn thời gian thiết kế, giảm chi phí đầu tư mà còn bảo đảm tính đồng bộ trong phát triển hệ thống công trình dịch vụ trong khu công nghiệp. Đồng thời, nghiên cứu cũng góp phần định hướng phát triển hạ tầng dịch vụ theo hướng bài bản, hạn chế tình trạng xây dựng tự phát.

BXD