Theo phân tích của báo Guardian ngày 2/3/2026, nỗ lực dùng vũ lực nhằm lật đổ chính quyền Iran của Tổng thống Donald Trump có thể châm ngòi cho làn sóng tăng giá sinh hoạt mới, đẩy các chính phủ và ngân hàng trung ương vốn đang chật vật kiểm soát lạm phát vào thế khó hơn.

Sau các cuộc tập kích tên lửa của Mỹ - Israel vào Iran, hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz gần như đình trệ. Nhiều hãng vận tải và bảo hiểm nhanh chóng hạn chế lưu thông để giảm rủi ro.

Giá năng lượng leo thang

Hormuz từ lâu được xem là mắt xích chiến lược của thương mại toàn cầu, khi khoảng 1/5 lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển, 1/5 khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và 1/3 lượng urê giao dịch quốc tế đi qua khu vực này.

Trước lo ngại gián đoạn nguồn cung, giá dầu Brent có thời điểm tăng 13% lên 81,57 USD/thùng vào sáng 2/3/2026, mức cao nhất hơn một năm, sau đó hạ nhiệt còn 77,53 USD/thùng vào buổi chiều, vẫn cao hơn 6,4% so với tuần trước.

Thị trường hiện tương đối bình tĩnh khi nhà đầu tư kỳ vọng gián đoạn chỉ mang tính ngắn hạn, tương tự các cú sốc gần đây.

Tuy nhiên giới chuyên gia cảnh báo rủi ro leo thang vẫn hiện hữu, đặc biệt nếu xảy ra gián đoạn nghiêm trọng hoặc phong tỏa hoàn toàn tuyến hàng hải này.

Ngân hàng UBS nhận định khả năng phong tỏa vật lý toàn bộ eo biển là thấp, song Iran có thể gây nhiễu hoạt động vận tải, buộc doanh nghiệp và hãng bảo hiểm né tránh khu vực.

Khi đó thị trường có thể đối mặt cú sốc còn lớn hơn đợt suy giảm nguồn cung từ Nga năm 2022, thời điểm giá dầu giao ngay vượt 120 USD/thùng.

Dù vậy UBS lưu ý kinh tế Iran phụ thuộc đáng kể vào xuất khẩu dầu. Chừng nào dầu của nước này còn được vận chuyển, khả năng Tehran tự làm tê liệt tuyến huyết mạch này sẽ không cao, trừ khi bị dồn vào thế buộc phải hành động.

Ở góc độ rộng hơn, ông Johnathan McMenamin, Trưởng bộ phận dự báo kinh tế tại ngân hàng Barrenjoey, cho rằng cú sốc giá dầu nếu xảy ra sẽ nhanh chóng lan sang hoạt động kinh tế thực.

Đây là kịch bản lạm phát đình trệ điển hình khi giá xăng tăng kéo theo giá hàng hóa khác, bào mòn sức mua và kìm hãm tăng trưởng.

Chuyên gia Shane Oliver của AMP ước tính mỗi 1 USD giá dầu tăng có thể khiến giá xăng bán lẻ nhích thêm khoảng 0,01 USD/lít.

Nếu dầu vượt 100 USD/thùng, giá xăng không chì tại các đô thị lớn có thể tăng thêm khoảng 0,4 USD, lên 2,2-2,4 USD/lít.

Sức ép lan rộng tại châu Á và châu Âu

Theo ông Richard Yetsenga, kinh tế trưởng ngân hàng ANZ, ngoài Malaysia, phần lớn quốc gia châu Á đều nhập khẩu dầu nhiều hơn xuất khẩu.

Dữ liệu của Moody's Analytics cho thấy Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore và Hong Kong phải nhập hơn 80% nhu cầu năng lượng nội địa.

"Nếu giá dầu duy trì ở mức cao, điều đó đồng nghĩa với việc các quốc gia này bị suy giảm thu nhập quốc dân", ông Yetsenga nhận định, đồng thời cảnh báo chi phí năng lượng tăng có thể làm gia tăng sức ép chính trị trong nước.

Giá dầu tăng đi kèm với đồng nội tệ yếu buộc các chính phủ phải có biện pháp giảm thiểu tác động đối với các hộ gia đình.

Tại Thái Lan, chính phủ đã cấm xuất khẩu dầu và thông báo sử dụng quỹ bình ổn nhiên liệu để kìm đà tăng giá.

Trong khi đó, theo TD Securities, các nhà máy lọc dầu Trung Quốc đang mua gần như toàn bộ 1,6 triệu thùng dầu Iran xuất khẩu mỗi ngày, tương đương khoảng 13% lượng dầu nhập khẩu đường biển của nước này.

Tờ Wall Street Journal cho biết Iran vẫn tiếp tục bốc xếp dầu lên tàu cuối tuần qua, cho thấy chưa có dấu hiệu dừng xuất khẩu.

Với khoảng 1/5 nguồn cung khí đốt toàn cầu đi qua Hormuz, nguy cơ tắc nghẽn kéo dài còn đe dọa châu Âu, nơi dự trữ năng lượng đang ở mức thấp.

Các nhà phân tích của Citi dự báo giá khí đốt bán buôn tại châu Âu có thể tăng gấp ba, lên 100 USD/MWh nếu eo biển bị đóng cửa trong ba tháng.

Giới chuyên gia cảnh báo nếu chiến sự lan rộng và vận tải khu vực tê liệt, giá năng lượng có thể leo thang ngoài tầm kiểm soát.

Theo TTO