Trong một báo cáo gần đây được South China Morning Post dẫn lại, Vị chuyên gia đến từ Gavekal Technologies - Damien Ma, nhận định Trung Quốc sẽ sở hữu ngành công nghiệp hạt nhân năng động và có quy mô đáng kể nhất thế giới trong giai đoạn đến năm 2035. Theo ông, lợi thế của Trung Quốc không chỉ nằm ở tốc độ xây dựng các lò phản ứng mới mà còn ở năng lực phát triển các công nghệ hạt nhân thế hệ mới.

Trung Quốc hiện có chương trình xây dựng điện hạt nhân lớn nhất thế giới. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), nước này có 36 lò phản ứng đang được xây dựng tính đến tháng 5/2026, chiếm hơn 49% tổng số lò phản ứng đang xây dựng trên toàn cầu. Công suất điện hạt nhân của Trung Quốc cũng đã tăng đáng kể trong thập kỷ qua, từ 31,4 GW năm 2016 lên 58,7 GW vào tháng 5/2026.

Gavekal cho rằng tốc độ xây dựng là một trong những lợi thế của Trung Quốc. Chuyên gia Ma cho biết Trung Quốc có thể hoàn thành một nhà máy điện hạt nhân mới trong khoảng 6 năm, trong khi các tổ máy Vogtle mới nhất tại Mỹ mất hơn một thập kỷ để hoàn thành.

Khoảng cách về tốc độ xây dựng cũng thể hiện rõ qua số lượng công suất mới được bổ sung. EIA cho biết Trung Quốc đã bổ sung hơn 34 GW công suất điện hạt nhân trong 10 năm tính đến năm 2024. Trong khi đó, Mỹ chỉ đưa vào vận hành ba lò phản ứng mới kể từ năm 1996, theo số liệu được SCMP dẫn từ EIA.

Đà mở rộng này phù hợp với mục tiêu của Bắc Kinh trong kế hoạch 5 năm lần thứ 15, giai đoạn 2026-2030. Theo phân tích của Center for Strategic and International Studies (CSIS), Trung Quốc đặt mục tiêu nâng công suất điện hạt nhân lên 110 GW vào năm 2030. Nếu đạt được mục tiêu này, công suất điện hạt nhân của Trung Quốc sẽ vượt mức 102,5 GW của Mỹ vào năm 2025, trừ khi Mỹ mở rộng đáng kể công suất trong cùng giai đoạn.

CSIS cũng cho rằng điện hạt nhân đang được Trung Quốc xem xét trong nhiều mục tiêu cùng lúc, từ an ninh năng lượng và giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch đến phát triển công nghệ và mở rộng khả năng xuất khẩu công nghệ. Kế hoạch mới tiếp tục dành sự hỗ trợ cho việc phát triển các thiết kế lò phản ứng do Trung Quốc phát triển và các công nghệ hạt nhân tiên tiến.

Không chỉ tập trung vào các lò phản ứng truyền thống, Trung Quốc đang phát triển nhiều công nghệ hạt nhân tiên tiến, bao gồm lò phản ứng nhiệt độ cao làm mát bằng khí (HTGR) và các lò phản ứng mô-đun nhỏ. Theo CSIS, Trung Quốc đã đưa vào vận hành lò HTGR HTR-PM tại Shidao Bay, trong khi chương trình phát triển các thiết kế lò phản ứng trong nước tiếp tục nhận được sự hỗ trợ của chính phủ.

Động thái mới nhất cũng cho thấy Bắc Kinh đang mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này. Ngày 14/9, CNNC Energy đã ký thỏa thuận hợp tác với Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) về HTGR. Thỏa thuận bao gồm nghiên cứu và phát triển, thiết kế, xây dựng, vận hành nhà máy, cũng như trao đổi về chuỗi cung ứng và đào tạo nhân lực.

Trong khi đó, Mỹ cũng đang thúc đẩy việc mở rộng ngành điện hạt nhân sau nhiều năm tăng trưởng chậm. Reuters đưa tin Bộ Năng lượng Mỹ đã triển khai chương trình cho vay trị giá 17,5 tỷ USD nhằm hỗ trợ xây dựng 10 lò phản ứng AP1000 đến năm 2030. Washington đặt mục tiêu tăng công suất điện hạt nhân của Mỹ lên 400 GW vào năm 2050.

Sự gia tăng nhu cầu điện, đặc biệt từ các trung tâm dữ liệu và hoạt động liên quan đến trí tuệ nhân tạo, đang tạo thêm động lực cho việc phát triển nguồn điện ổn định. SCMP dẫn đánh giá của Gavekal cho rằng nhu cầu điện từ AI, cùng những lo ngại về an ninh năng lượng, đang thúc đẩy sự quan tâm trở lại đối với điện hạt nhân.

Với tốc độ xây dựng hiện tại, mục tiêu công suất đến năm 2030 và việc tiếp tục phát triển các công nghệ hạt nhân tiên tiến, Trung Quốc đang mở rộng vai trò trong chuỗi giá trị của ngành điện hạt nhân toàn cầu. Tuy nhiên, nhận định về vị thế dẫn đầu đến năm 2035 là dự báo của Gavekal Technologies, trong khi quy mô công suất thực tế của Trung Quốc và Mỹ trong những năm tới vẫn phụ thuộc vào tiến độ xây dựng và đưa các dự án mới vào vận hành.

Theo IVT