Quyết định của Bộ Chính trị về việc chọn ngày 24 tháng 11 là Ngày Văn hóa Việt Nam đánh dấu một tuyên bố rõ ràng: văn hóa không còn là giá trị thứ yếu mà là trụ cột chiến lược định hình con đường phát triển của đất nước.

Sự chuyển đổi này đã được chính thức hóa khi Tổng Bí thư Đảng Tô Lâm, thay mặt Bộ Chính trị, ký Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7 tháng 1 về “Phát triển văn hóa Việt Nam”. Nghị quyết này đưa văn hóa từ trừu tượng sang hành động, công nhận văn hóa là một động lực cụ thể định hướng chính sách, hành vi và các ưu tiên dài hạn của quốc gia.

Theo nghị quyết, ngày 24 tháng 11 trở thành ngày nghỉ lễ có lương, nhằm mục đích mở rộng cơ hội tiếp cận văn hóa của người dân, khuyến khích sự sáng tạo trong giới nghệ sĩ và người làm việc trong lĩnh vực văn hóa, đồng thời thúc đẩy một lối sống văn minh và gắn kết hơn với văn hóa trong toàn xã hội. Việc lựa chọn ngày này là có chủ đích và mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc.

Ngày 24 tháng 11 năm 1946, Việt Nam tổ chức Hội nghị Văn hóa Quốc gia lần thứ nhất tại Nhà hát Opera Hà Nội. Tại cuộc gặp gỡ lịch sử đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa ra một thông điệp vẫn còn vang vọng đến ngày nay: văn hóa phải là ngọn đèn soi đường cho quốc gia.

Trong bài phát biểu của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh lập luận rằng Việt Nam nên tiếp thu những giá trị văn hóa tinh túy nhất của cả phương Đông và phương Tây để xây dựng nền tảng bản sắc Việt Nam riêng biệt. Ông coi văn hóa như một la bàn đạo đức, có khả năng kiềm chế tham nhũng, lãng phí và các hủ tục có hại, đồng thời nuôi dưỡng lòng yêu nước bắt nguồn từ tình yêu chân thành đối với đất nước.

Triết lý đó đã vang vọng qua nhiều thế hệ. Tại Hội nghị Văn hóa Quốc gia cuối năm 2021, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Nguyễn Phú Trọng đã tái khẳng định quan điểm này bằng cách nhắc lại một nhận định vượt thời gian: văn hóa định hình bản sắc dân tộc; khi văn hóa trường tồn, dân tộc trường tồn.

Ông nhấn mạnh rằng văn hóa là một khái niệm rộng lớn và đa tầng, nhưng bất kể được định nghĩa như thế nào, nó luôn đại diện cho những gì tinh tế và nhân văn nhất. Theo nghĩa này, văn hóa không chỉ đơn thuần là sự phô trương mà còn là cốt lõi đạo đức của xã hội, được chắt lọc thành những giá trị tiến bộ, nhân ái và đặc sắc.

Lịch sử ủng hộ quan điểm này. Các giai đoạn phát triển mạnh mẽ của quốc gia Việt Nam thường trùng khớp với sự phát triển mạnh mẽ về văn hóa. Khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, văn hóa ngày càng được xem là động lực thúc đẩy tăng trưởng dài hạn và sự gắn kết xã hội, chứ không chỉ là yếu tố trang trí tô điểm cho thành công kinh tế.

Kể từ khi khởi xướng tiến trình Đổi mới năm 1986, tư duy về phát triển văn hóa đã dần hoàn thiện. Đầu tư gia tăng, các ngành công nghiệp sáng tạo phát triển mạnh mẽ và sự giao lưu văn hóa quốc tế mở rộng. Tất cả những nỗ lực này đã củng cố sức mạnh mềm của Việt Nam và nâng cao hình ảnh quốc tế.

Vai trò tích cực của Việt Nam tại UNESCO minh chứng cho sự tiến bộ này. Hiện nay, Việt Nam giữ chức Phó Chủ tịch Đại hội đồng UNESCO, tham gia cả năm cơ chế quan trọng của tổ chức này và sở hữu 67 danh hiệu di sản được UNESCO công nhận, vượt xa mục tiêu ban đầu đặt ra cho năm 2030.

Ngành du lịch cũng phản ánh đà phát triển tương tự. Tại Giải thưởng Du lịch Thế giới 2024, Việt Nam được vinh danh là Điểm đến hàng đầu châu Á, Điểm đến Di sản hàng đầu châu Á và Điểm đến Thiên nhiên hàng đầu châu Á. Chỉ số Sức mạnh châu Á 2024 của Viện Lowy cũng ghi nhận sự gia tăng ảnh hưởng tổng thể của Việt Nam, chủ yếu nhờ ngoại giao và văn hóa.

Hoạt động giao lưu văn hóa ở nước ngoài đã trở nên tự tin và giàu trí tưởng tượng hơn. Thông qua chương trình “Ngày Việt Nam ở nước ngoài”, trẻ em Brazil được tiếp xúc với nghệ thuật múa rối nước truyền thống, trong khi du khách ở Ả Rập Xê Út khám phá nghề thủ công Việt Nam được ứng dụng vào bối cảnh địa phương. Những cuộc giao lưu này đã tạo ra những kết nối cảm xúc mà chỉ số liệu không thể diễn tả hết.

Nhìn theo góc độ này, Ngày Văn hóa Việt Nam không chỉ đơn thuần là một ngày nghỉ thêm. Nó phản ánh sự điều chỉnh lại các ưu tiên phát triển, coi văn hóa là động lực dẫn dắt sự tăng trưởng, bản sắc và vị thế quốc tế.

Sự thay đổi này thể hiện rõ trong các dự thảo văn kiện của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 14, theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn, Ủy viên toàn thời gian của Ủy ban Văn hóa và Xã hội Quốc hội.

“Lần đầu tiên, văn hóa được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị và xã hội,” Son nhận xét, thay vì chỉ đóng vai trò là bối cảnh tinh thần.

Việc tái định vị đó mang lại những hệ quả thực tế. Bằng việc thiết lập Ngày Văn hóa Việt Nam, Đảng muốn phát đi tín hiệu rằng văn hóa đã chuyển từ vị trí bên lề sang vị trí trung tâm trong chiến lược quốc gia.

Tuy nhiên, chỉ sự công nhận thôi chưa đủ để giải quyết những thách thức sâu sắc hơn. Các chuyên gia cho rằng ngành công nghiệp văn hóa cần làm nhiều hơn là chỉ sản xuất các sản phẩm văn hóa; chúng phải góp phần định hình hình ảnh của Việt Nam trong một thế giới mà tầm ảnh hưởng lan tỏa thông qua trải nghiệm, cảm xúc và các giá trị chung.

Ông Sơn thừa nhận rằng Việt Nam sở hữu những thế mạnh văn hóa được quốc tế công nhận, nhưng thương hiệu văn hóa quốc gia vẫn còn rời rạc. Ông lập luận rằng việc xây dựng thương hiệu đó đòi hỏi Nhà nước phải đóng vai trò vừa là kiến ​​trúc sư vừa là người hướng dẫn, mở ra những con đường cho các dự án tiên phong và bảo vệ bản quyền để duy trì một hệ sinh thái sáng tạo lành mạnh.

Theo ông Sơn, một thương hiệu văn hóa quốc gia ra đời từ một hệ sinh thái trong đó Nhà nước đặt nền móng, các doanh nghiệp và cộng đồng sáng tạo nâng tầm thương hiệu, và xã hội trân trọng cũng như lan tỏa thành quả.

Phản hồi từ công chúng cho thấy sự ủng hộ rộng rãi đối với hướng đi này. Ngay sau khi Nghị quyết 80 có hiệu lực, Liên đoàn Lao động Việt Nam đã thu thập phản hồi từ người lao động trên toàn quốc.

Theo Phó Chủ tịch nước Ngô Duy Hiếu, các cuộc khảo sát hơn 95.000 người lao động cho thấy sự ủng hộ mạnh mẽ đối với Ngày Văn hóa Việt Nam được hưởng lương trong kỳ nghỉ. Nhiều người coi đây là cơ hội để tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao, thăm các di tích lịch sử hoặc gắn kết lại với giá trị gia đình.

Tóm lại, việc tôn vinh văn hóa thông qua một ngày lễ quốc gia khẳng định vị trí đặc biệt của văn hóa trong con đường phát triển của Việt Nam. Quan trọng hơn, nó củng cố một ý tưởng đơn giản nhưng mạnh mẽ: sức mạnh của một quốc gia nằm ở những gì quốc gia đó xây dựng và ở những giá trị định hướng cách thức xây dựng.

Việc thành lập Ngày Văn hóa Việt Nam là điều cần thiết và đã quá muộn. Trong nhiều năm qua, văn hóa được ca ngợi nhưng vẫn chỉ đóng vai trò thứ yếu trong các quyết định thực tiễn. Bằng việc tạo ra một ngày văn hóa quốc gia, Việt Nam đã khẳng định rõ ràng rằng sự phát triển phải dựa trên các giá trị, bản sắc và sự gắn kết xã hội, chứ không chỉ dựa trên các con số tăng trưởng.

Ngày Văn hóa Việt Nam tạo không gian cho việc thực hành, đổi mới và lưu truyền văn hóa trong đời sống thường nhật. Ngày này đặt trách nhiệm lên Nhà nước và xã hội trong việc bảo vệ bản sắc văn hóa đồng thời khuyến khích sự sáng tạo. Trong thời đại chịu ảnh hưởng bởi các giá trị, quyết định này mang lại cho sự phát triển của Việt Nam một định hướng đạo đức rõ ràng.

TtttbHn